Interbellumdatabase: Schoonbrood in de Hubertuskerk te Maastricht

Interbellumdatabase: schildering van Hubertus van Harrie Schoonbrood (?) in de Hubertuskerk te Maastricht by Bern4dette

Database monumentale kunstenaars — Van de week heb ik het spreadsheet voor de interbellumdatabase opgeleverd bij Bernice Crijns van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Je leest het goed, behalve een interbellumboek is, of liever komt, er ook nog een interbellumdatabase. Voordat namelijk de gedachte ontstond dat het onderzoeksmateriaal een boek verdiende, luidde de opdracht om een beredeneerde inventarisatie uit te voeren. Om de mogelijkheid open te houden daar in een later stadium een database van te kunnen maken, hebben we die opgezet in de vorm van een spreadsheet. Inmiddels zijn er ruim 200 namen verzameld en een dikke 1400 werken. Daar zitten ook kunstenaars tussen die het boek niet gehaald hebben.

Schoonbrood — Dit is dan ook een mooie gelegenheid om de aandacht vestigen op een talent dat ik met pijn in het hart, op ‘n enkele nominale vermelding na, weg heb moeten laten uit ‘De genade van de steiger’: Henri of Harrie Schoonbrood (1898-1972), een van de vele Limburgse kunstenaars die opgeleid werden aan de Rijksacademie in Amsterdam, en wel onder R.N. Roland Holst. Schoonbrood nam deel aan de afscheidstentoonstelling van zijn hoogleraar in 1934, waar van zijn hand een ontwerp voor een glasraam werd getoond, bestemd voor het geologisch laboratorium van de universiteit van Amsterdam.*

Heel anders is de hier getoonde muurschildering in de Hubertuskapel dat op grond van eliminatie is toegeschreven aan Harrie Schoonbrood.* Vergelijken we deze twee met elkaar, dan herkennen we in Schoonbrood de stijlpluralist die in staat was om in meer genres te werken. De uitgebalanceerde, ietwat archaïsche toonzetting van het profane werk – typisch voor de school van Roland Holst – heeft plaats gemaakt voor een barokke zwier. Vandaar dat de kunstenaar terecht werd opgenomen in de selectie van Jan Engelman:

‘Al eenige jaren is er bij jongere kunstenaars (noemen we, behalve Nicolas, maar Eyck, Simon, Schoonbrood, Smeets, Ten Horn, Ninaber van Eyben) een neiging waar te nemen tot meer bewogenheid, tot levendigheid in tegenstelling met styleering, tot zuidelijke blijheid tegenover noordsche strengheid, tot effecten die men al „de nieuwe barok” heeft genoemd’.*

Zoals ik in ‘De genade van de steiger’ heb uitgelegd, vormde die nieuwe barok een volwaardig kerkelijk alternatief voor het expressionisme dat door Rome werd veroordeeld als ‘arte blasfema’. In het voetspoor van enkele Duitse kunshistorici was men er zelfs van overtuigd dat er een zelfde ‘Zeitgeist’ heerste in de gotiek, de barok en het expressionisme die zich uitte in een sterk contrapost en wapperende draperieën en gewaden, turbulente wolken et cetera.* Dit idioom werd gecombineerd met een grote voorkeur voor het historisch presens: de weergave van eigentijdse elementen door kleding of situering. Dit laatste doet Schoonbrood door zijn Hubertusfiguur te positioneren tussen de nieuwe kerk boven en de karakteristieke Limburgse hoeve als symbool van het rurale karakter van de omgeving. Vergelijkbaar met wat Jean Adams zo bewonderde in het lam Gods van de gebroeders van Eyck – en wat hij zelf in Nunhem uitvoerde – lijkt Schoonbrood hier een uitbeelding te geven van het ‘katholieke “zielelandschap”’ in het zuiden.* Onder de voeten van de pendant van Hubertus, voedstervader Joseph als patroon van de werkman, is de andere pijler van het bestaan te zien: de  moderne industrie. Volksaard, broodwinning en geestesgesteldheid zijn (letterlijk) geworteld in een streek die – in deze schildering – onder de bescherming van de kerk op de bodem van de traditie nieuwe waarden zag verschijnen.

Harrie Schoonbrood in de Hubertuskerk te Maastricht  Harrie Schoonbrood in de Hubertuskerk te Maastricht
Links de hoeve onder voeten van Hubertus en rechts de fabriek onder de voeten van voedstervader Joseph, details van de monochrome muurschilderingen, toegeschreven aan Harrie Schoonbrood, in de Hubertuskerk te Maastricht. Zoals veel gebeurde in het Interbellum werd de muur hier als een vel papier behandeld (foto: Bern4dette)

Sneeuwbaleffect —Dankzij de database die door de gebruikers zelf aangevuld en bijgewerkt kan worden, zal veel materiaal publiek ter beschikking komen. Dit zal een sneeuwbaleffect teweeg brengen, waardoor ook toeschrijvingen als de bovenstaande geverifieerd en waar nodig bijgesteld kunnen worden.

Monumentale kunst en herbestemming — Er is echter nog een reden om de aandacht te vestigen op dit werk in de Hubertuskerk. Tijdens de herbestemming van deze gewijde ruimte tot sportschool, is namelijk de gehele uitmonstering, waaronder de schilderingen van Harrie Schoonbrood (?) en Eugène Laudy, behouden gebleven. Daarmee vervult het gebouw een voorbeeldfunctie voor de toekomst.*

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Bronnen

Het teken * in de bovenstaande tekst verwijst naar bronnen die hierna vermeld worden:

  • De toeschrijving aan Schoonbrood van de twee monochrome schilderingen in de Hubertuskerk te Maastricht vond plaats op grond van de redengevende omschrijving, opgenomen op de site Kerkgebouwen in Limburg: daarin wordt gesproken van ‘diverse schilderingen van H. Schoonbrood’. Die in de apsis zijn van Eugène Laudy. Dan resteren dus deze twee in de koortravee voor Schoonbrood. Voor de toeschrijving kon geen feitelijke ondersteuning worden gevonden via Delpher (KB kranten- en tijdschriftenbank).
  • Afscheid Roland Holst: Bouwkundig Weekblad Architectura, Orgaan Van De Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst, Bond Van Nederlandsche Architecten en het Genootschap Architectura et Amicitia, d.d. 24 februari 1934, nummer 8, p. 74
  • Jan Engelman: Hubar, De genade van de steiger, p. 162.
  • arte blasfema: Hubar, De genade van de steiger, pp. 379-382
  • Jean Adams: Hubar, De genade van de steiger, p. 439.
  • Meer – biografische – gegevens over Schoonbrood zijn te vinden op de site Kerkgebouwen in Limburg.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/1NHZcbA

Het Rijksmuseum met Arbeid & Bezieling

Op weg naar 3 maart maak ik een ‘trip down memory lane’ waar ik op verschillende plaatsen herinneringen heb aan het hemelse Jeruzalem. Een van de meest prominente locaties tijdens deze tour is toch wel het Rijksmuseum te Amsterdam van de oude heer Cuypers. Et voilà … hier staat mijn proefschrift op een paar stevige pijlers: de voorgevel met het beeldprogramma waarachter de esthetica van Pierre J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm en Victor E.L. de Stuers schuilgaat. De voorbereiding van 3 maart was een perfecte aanleiding om de Engelse samenvatting van Arbeid & Bezieling eindelijk eens on line te zetten. Na bijna 20 jaar mag dat ook wel eens. Kortom, wat het Rijksmuseum te maken heeft met de ‘Caelestis urbs’, vind je hier: bit.ly/VHH2AnB.

Wist je trouwens dat de componist Alphons Diepenbrock zijn compositie op de oeroude tekst van de kerkwijdingshymne Caelestis urbs Jeruzalem speciaal voor Cuypers’ zeventigste verjaardag schreef. De première vond plaats in het Rijksmuseum en als je denkt in termen van het gesamtkunstwerk van Richard Wagner zou je kunnen stellen dat het gebouw op het moment van die eerste uitvoering definitie voltooid werd.

Als je de hymne van Diepenbrock wil horen, moet je al helemaal niet vergeten om je aan te melden voor de lezing van 3 maart, want die wordt dan uitgevoerd door de Kathedrale Bavo Cantorij: bit.ly/BvHH2Bavo1

Wordt vervolgd!

Labyrint: A-Maze-Spin

Labyrint: A-Maze-Spin by Bern4dette
Labyrint: A-Maze-Spin, a photo by Bern4dette on Flickr.

Zomaar een labyrint? Welnee, een heel bijzondere doolhof: bit.ly/VHH2Labyrint. Als je het je voor probeert te stellen, zal het je nauwelijks lukken, maar toch convergeren de lijnen van dit labyrint met de route naar de hemelse stad. Vreemd, want in het ene geval wordt je naar het middelpunt getrokken en het andere geval lijkt het wel of middelpuntvliedende krachten ons zo ongeveer direct in de kosmos slingeren. Toch spiegelen de uitkomsten elkaar. Zullen we het op één trefwoord houden?

Ja zeker! Het verhaal – waar je rustig voor moet gaan zitten, liefst met een glaasje wijn – heeft te maken met de lezing die ik 3 maart in de nieuwe Bavo houd. Je bent van harte welkom! Vergeet niet je aan te melden: bit.ly/BvHH2Bavo1

Overigens kun je A-Maze-Spin écht spelen door naar deze link te gaan: bit.ly/A-Maze-Spin

Ubi sunt

Ubi sunt by Bern4dette
Ubi sunt, a photo by Bern4dette on Flickr.

Op weg naar 3 maart ben ik me aan het oriënteren. Daarbij kwam ik zomaar deze afbeelding tegen. Oude tijden herleven, niet alleen wat betreft de inhoud, maar ook de context, want dit kleine gedicht maakte ik als aanwijzing in het kader van het erfgoedspel ‘De Cuyperscode I’. Welke weg zou hier beschreven staan? Misschien kom ik daar wel op terug bij de lezing van 3 maart 2014 in de nieuwe Bavo te Haarlem.

Zie: http://bit.ly/BvHH2Bavo1

De hoedenwinkel in de Hamstraat van Roermond

Een van de meest bekende zaken in Roermond was ongetwijfeld de hoedenwinkel van Gerda Beurskens in de Hamstraat, in het jugendstilpand naast de synagoge dat in 1906 tot stand kwam naar ontwerp van de Roermondse architect Frans Dupont. Toen deze zaak een aantal jaren geleden ophield te bestaan kwam een einde aan driekwart eeuw bijzondere detailhandel op deze plaats. De afgelopen decennia heeft de tijd in dit pand zo’n beetje stil gestaan, waardoor thans sprake is van een hoge mate aan achterstallig onderhoud, terwijl op het gebied van hedendaags comfort en hygiëne een inhaalslag dringend nodig is. Op dit moment worden plannen ontwikkeld om de zaak van ‘tante Gerda’, zoals jong en – met name – oud haar in Roermond noemde, geschikt te maken voor winkelen anno 2014.

In dit verband moest een cultuurhistorische analyse met waardenstelling (CHAW) opgesteld worden, want het gaat om een rijksmonument dat in het bestemmingsplangebied van de Roermondse binnenstad ligt.

Het onderzoek heb ik in de zomer van 2013 uitgevoerd en in concept opgeleverd. Daarna heb ik nog enkele vragen beantwoord van de gemeentelijke sector monumentenzorg en het rapport definitief gemaakt. Zodra het formeel openbaar is, kan het via deze site ingezien worden. Surf daarvoor naar de map educatieve uitgeverij.1 Het rapport geeft een goed beeld van de manier waarop ik dit type kleinere onderzoeken uitvoer.2

Voor de Cuyperianen onder ons: dit winkelgebouw verving het geboortehuis van architect Pierre J.H. Cuypers (1827-1921). Ook daarover vind je meer in het verhaal over de hoedenwinkel.

B.3

CHAW Hamstraat 20B Roermond

Omslag van de rapportpublicatie ‘De hoedenwinkel in de Hamstraat’ te Roermond, ontworpen door architect Frans Dupont.


  1. Zodra het rapport openbaar is kun je een inkijkexemplaar vinden op de pagina van de educatieve uitgeverij: via het scherm van box.com (map Fragmenten). 

  2. Zie daarvoor ook de erfgoedSWOT©

  3. Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-dR

Presentatie Wikken & wegen bij de rechtbank Limburg

De omslag van de bundel 'Wikken en wegen' met beeldgedichten over rechtspraak in Roermond (2013).

De omslag van de bundel ‘Wikken en wegen’ met beeldgedichten over rechtspraak in Roermond.

We vervelen ons niet vandaag, want vanmiddag vindt de presentatie plaats van de bundel beeldgedichten over rechtspraak in Roermond met aquarellen van Annelei Engelberts en gedichten (met een toelichting) van mij. De president van de rechtbank van Limburg, mr Peter Pulles, biedt het eerste exemplaar aan. Hij verzorgde ook het voorwoord van de bundel.

Wikken en wegen is mooi uitgegeven, maar jammer genoeg niet in de handel. Als project van de Kunstcommissie in Roermond was de publicatie bestemd voor het personeel en voor representatie. Algemeen zijn de reacties positief, vooral omdat men verrast is dat rechtspraak zich – zo goed – leent voor een poëtisch beeldende benadering.

Een van de beeldgedichten uit Wikken & wegen met aquarellen van Annelei Engelberts en tekst van Bernadette van Hellenberg HubarWikken en wegen
Een van de beeldgedichten uit ‘Wikken en wegen’ met aquarellen van Annelei Engelberts en tekst van Bernadette van Hellenberg Hubar

Wie een indruk wil hebben, kan een blik werpen op het inkijkexemplaar: http://bit.ly/Wikken-en-wegen

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verkorte link van dit item: http://bit.ly/1NHZnUh | http://wp.me/p4eh3s-cG

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

De genade van de steiger in Dagblad De Limburger

‘Het resultaat van het onderzoek van Van Hellenberg Hubar is een prachtig boek. De genade van de steiger – de titel refereert aan de worsteling van de kunstenaar in allerlei houdingen hoog op de steiger – is behalve een gedegen monografie over kunstenaars, hun technieken en de verschillende kunststromingen vooral een kijkboek. Een lust voor het oog. Je krijgt direct zin om af te reizen naar een van de talloze katholieke godshuizen met hun verborgen rijkdom. Die kerken zijn vooral te vinden in de Randstad en hier in Limburg, vaak vlak om de hoek. En je hoeft echt niet gelovig te zijn om te kunnen genieten van de epische verhaalkunst, het symbolisme of de toentertijd als ‘barokke’ kunst omschreven expressionistische muurschilderingen. Ook voor agnosten, atheïsten en ‘ietsisten’ is er veel te genieten.’

Caspar Cillekens, Dagblad De Limburger, 4 januari 2014

Het volledige artikel kan hier gedownload worden!

Voor een samenvatting van De genade van de steiger volg deze link.