De naakte waarheid van Hendrik Wiegersma

Hendrik Wiegersma, glas-in-lood in zijn woonhuis, 1939 (Foto: Marij Coenen, 2014)

Wiegersma was niet alleen een gevierd schilder in het interbellum, maar ontwierp ook glas-in-lood, zoals dit exemplaar in zijn woonhuis, thans museum De Wieger in Deurne.1 Zeer waarschijnlijk werd het geproduceerd door zijn zoon Pieter, van wie ook verschillende glazen in de expositie zijn te zien.

De naakte vrouw met haar aureool zou kunnen staan voor de naakte waarheid. Ze ligt half op een weegschaal en heeft het zwaard amper in haar hand. Dit suggereert dat ze tevens voor de rechtsprekende en de uitvoerende macht staat. De duif die op haar schoot landt kan staan voor de heilige geest: zonder de bevruchting van de geest Gods staat de menselijke macht machteloos, zou je kunnen zeggen. En dat geldt al helemaal voor het derde element van de Trias politica, de wetgevende macht die vertegenwoordigd wordt door het parlement.2 Die blijft in dit raam onbesproken.

Een beetje speculeren prikkelt ‘the little grey cells’, dus ik heb geprobeerd de letters rond de figuur te ontraadselen: tara? sir es vci. Als we ze opvatten als een anagram valt het woord veritas er in terug te vinden. Het resterende woord is dan crisi, een verbuiging van het woord crisis. Een mogelijke vertaling zou dan kunnen zijn: de waarheid in crisis, hetgeen anno 1939 bepaald niet vergezocht zou zijn.

Navraag bij het museum leerde me dat de allegorie – inderdaad – als verwijzing naar de opmaat tot de Tweede Wereldoorlog wordt opgevat. Maar er staat iets heel anders dan ik dacht. Eenvoudigweg van links naar rechts gelezen, laten de letters zich groeperen tot de zin Si resucitará?, hetgeen uit het Spaans vertaald betekent: Wanneer zal zij herrijzen? Deze titel verwijst naar een van de beroemde prenten van Goya, waarin hij kritiek levert op de regering van Ferdinand VII na de Spaanse onafhankelijkheidsoorlog.3

Zowel de overeenkomsten als de verschillen zijn frappant, waarbij het meest elementaire onderscheid toch wel bestaat uit de heilige Geest of de vredesduif. Dat Wiegersma zijn inspiratie aan Goya ontleende, heeft niet alleen met de faam van deze Spaanse kunstenaar te maken, maar vrijwel zeker ook met de Spaanse Burgeroorlog die op 1 april 1939 eindigde met een overwinning van de fascisten.4 Wiegersma behoorde tot de groep van katholieke intellectuelen rond het tijdschrift De Gemeenschap met voortrekkers als Anton van Duinkerken en Jan Engelman die zich strijdbaar tegenover het fascisme opstelden en zich scherp hadden uitgelaten over wat er in Spanje gebeurde.5 In die zin is het waarschijnlijker dat dit raam een retrospectieve reflectie vormt op wat zich daar had afgespeeld, dan wat er in het verschiet lag.

Vanaf 6 juli a.s. gaat de nieuwe tentoonstelling in museum De Wieger van start die gewijd is aan de relatie tussen Hendrik Wiegersma en Jan Engelman.

Tot en met 29 juni is het nog even genieten van Palet van het interbellum met een groot aantal kunstenaars dat tot het netwerk Engelman en Wiegersma behoorde. Ga er heen voordat het voorbij is, want het is echt de moeite waard.6

B.7

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


  1. Nota bene — Titels waar een * achter staat, zijn integraal te vinden op internet.

    Zie de site van Museum de Wieger 

  2. Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Trias_politica 

  3. Francisco Goya Si resucitará? (Zal zij herrijzen?) circa 1814 – 1820, museum Boymans van Beuningen (waaraan ook de betreffende afbeelding is ontleend). Met dank aan Ineke Wouters van Museum De Wieger. 

  4. Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Spaanse_Burgeroorlog 

  5. Haterd, L.A.G.J. (Lex) van de, De waarheid hooger dan de leus. Over de beeldvorming rondom tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap 1925-1941 (proefschrift UvA), Amsterdam 2008, pp. 131-132 * 

  6. Zie ‘Palet van het interbellum’ op de site van Museum de Wieger

  7. Verkorte link van bovenstaand item: http://wp.me/p4eh3s-y6 

Loading Facebook Comments ...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *