Op naar Haarlem

De nieuwe Bavo te Haarlem — Je kunt je bijna geen mooie project voorstellen dan de nieuwe Bavo in Haarlem.* Natuurlijk kende ik het gebouw al, want niet alleen heb ik voor een zuiderling heel wat voetstappen verloren in Haarlem (ik logeerde vaak bij mijn vaders oudste zus aan de Spaarnelaan), maar we zijn er ook een aantal keren met het Cuypersgenootschap geweest. Maar kennen en kennen is twee, dus eigenlijk leer ik dit indrukkende oeuvre van Joseph Cuypers – waar overigens ook zijn vader en zijn zoon aan hebben meegewerkt – nu pas goed kennen. En dat was heel dankbaar, want na de afronding van de waardenstelling eind 2013 die als voorfase van het boek diende, bleek de potentie zo groot dat ik verder mocht met een monografie naar aanleiding van de restauratie. Zeg nu zelf, een meer intrigerende opdracht kun je nauwelijks bedenken! En wat een uitdaging ook!

De voorfase van de waardenstelling — Uitgangspunt waren de vele ontdekkingen die ik deed, terwijl ik de waardenstelling schreef. Van meet af aan was het plan was om afhankelijk van de resultaten daarvan de inhoud om te zetten in een monografie. Nu was de restauratie van de kathedrale basiliek Sint Bavo, of nieuwe Bavo, al enige jaren in volle gang. Voorafgaand aan en lopende het project waren verschillende onderzoeken uitgevoerd, maar die hadden niet tot een samenhangende waardenstelling geleid. En die is bij een dergelijke complexe campagne onontbeerlijk. Aanvankelijk luidde de opdracht om alleen het interieur onder de loep te nemen, omdat dat het meest opportuun leek. Achteraf bleek dit met name vanwege de polychromie ook nodig te zijn voor (delen van) het exterieur.

Omdat de schrijfopdracht, de gedachtevorming en de restauratie min of meer parallel liepen, had ik gekozen voor de insteek van een groeidocument: aan de hand van modules werden telkens onderdelen behandeld en van een waardering voorzien. Doordat deze tussentijds opgeleverd werden, deden zich naar gelang het onderzoek vorderde, onvermijdelijk nieuwe bevindingen voor. Waar dat opportuun was, heb ik het voortschrijdende inzicht in de vorm van passages in een afwijkende tekstkleur verwerkt. Daarnaast zijn enkele modules door middel van naschriften geactualiseerd. De laatste versie is eind 2013 opgeleverd. Aanvullend heb ik in mei 2014 de laatste hand gelegd aan een notitie over de polychromie van de twee gebeeldhouwde torentjes aan weerszijden van de topgevel van de Mariakapel. Uiteindelijk heeft dit alles, aangevuld met diepgaand onderzoek, een plaats gekregen in de monografie De nieuwe Bavo te Haarlem die via deze link besteld kan worden.

De nieuwe Bavo te Haarlem met de oostpartij in de steigers. Foto bvhh.nu 2013.

De nieuwe Bavo in de steigers lijkt wel een kunstwerk van Christo (foto bvhh.nu, zomer 2013).

Educated guess — Na de voorfase van de waardenstelling in 2013 kon al kan geconstateerd worden dat mijn werk met veel vondsten en kenniswinst gepaard was gegaan. Toch mag dit resultaat niet verabsoluteerd worden. Omdat er vanaf 2014 nog heel wat feitelijk onderzoek gedaan moest worden, berustte veel op de ‘educated guess’: een wetenschappelijke vorm van raden weliswaar, maar toch een vorm van speculeren, waarvan het erudiete karakter niet verward mag worden met substantiële hardware. Zelfs al verdient het resultaat het etiket van ‘met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid’, associaties vragen om feitelijke onderbouwing. Gelukkig kwam tijdens het vervolgonderzoek naar voren dat veel van die associaties feitelijk terecht bleken te zijn. Of ze konden met een zodanige omvang aan contextuele informatie onderbouwd worden, dat er weinig ruimte voor twijfel overbleef. De verschillende facetten van dit onderbouwen heb ik op een rij gezet in de verantwoording van het boek, waarbij ik opnieuw heb kunnen profiteren van de inleiding van mijn proefschrift, Arbeid en Bezieling, met de veelzeggende kop: Een poging in de kunst.* De motivering van mijn conclusies berustte overigens niet alleen op geschreven bronnen, maar steunde ook op bronnen van steen, glas, edel- en siermetalen, kleurstoffen, doek, textiel et cetera: kortom, het gebouw zelf en zijn uitmonstering van binnen en buiten.

Opdracht en samenwerking — Het project werd uitgevoerd in opdracht van de stichting kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, de gemeente Haarlem, Van Hoogevest Architecten te Amersfoort, Judith Bohan Interieur Restauratie te Haarlem en Davique Sierschilderwerk te Moordrecht. Met betrekking tot de monografie zorgde de RCE voor ondersteuning in de vorm van onder meer het benodigde beeldmateriaal. Voor de inhoudelijke toets tekende een leescommissie bestaande uit kenners van de nieuwe Bavo, iconografen, historici, erfgoedspecialisten en Cuyperskenners.

Wat het project heeft gebracht kun je op deze site onder meer vinden in ‘De nieuwe Bavo in verhalen‘.

;-) B.1

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Gerelateerde onderwerpen

Met één klik op de afbeelding ga je naar …

Lettertekens en emblemen in de galerij onder de lichtbeuk van de apsis. Wat is wat? Bavo RCE Van der Mey Kroning Maria Joep Nicolas, Intrepiditas stadhuis Breda.


  1. Verkorte link van dit item: http://bit.ly/VHH2nB-Haarlem.

    ← Terug naar de hoofdpagina

Loading Facebook Comments ...

One thought on “Op naar Haarlem

  1. Pingback: Glans in de nieuwe Bavo | VanHellenbergHubar.org

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.