Erfgoedzorg in de States

Sociale media hebben de naam vluchtig te zijn. Hoewel dat niet helemaal ontkend kan worden, valt me op dat in de erfgoedsector toch heel wat nieuws passeert dat allerminst vluchtig is en af en toe best om reflectie vraagt. Van een van die berichten – over monumentenzorg in de States, dat ik een tijdje terug deelde – verbaast het me nog steeds dat er zo weinig reactie op gekomen is:

Erfgoedzorg in de States is bepaald geen alledaags onderwerp, dus dat zou op enige nieuwsgierigheid mogen rekenen. Mij raakte het onderwerp vooral, omdat Amerikanen zelf beweren nauwelijks gestolde geschiedenis te hebben. Het idee om gebouwen, stedenbouwkundige structuren of landschappelijke ensembles als getuigen van het verleden te behouden zou daar veel minder diep geworteld zijn dan hier. Of dat beeld natiebreed van toepassing is, weet ik niet, maar wie een kijkje neemt op de site van de Cultural Heritage Commission van Los Angeles, zal aangenaam verrast worden. Men is al ruim een halve eeuw actief en beschikte al in 1962 – het jaar van onze eerste monumentenwet! – over een ‘Cultural Heritage Ordinance’. Zoals ze zelf trots vertellen: ‘Los Angeles’ ordinance was one of the earliest pieces of historic preservation legislation in a major urban center, predating by three years the 1965 passage of New York City’s renowned Landmarks Preservation Law’.*

Postwar | Wederopbouw

Dat is echter niet het enige dat me aan deze post op Hyperallergic intrigeerde: bij de ‘Googie style’, waarin dit ‘landmark’ is ontworpen, gaat het ook nog eens om een categorie die in Nederland als wederopbouwarchitectuur wordt betiteld. Misschien is het naïef van me, maar dat ze aan de andere kant van de oceaan belangstelling zouden hebben voor dit jonge erfgoed, of liever, dit type architectuur uit deze periode al als erfgoed zouden beschouwen, had ik niet verwacht. Wij zijn er al trots op dat we enkele – vooroorlogse – pompstations beschermen, maar de categorie cafetaria … O zeker, je kunt ze vinden in het monumentenregister, maar het gaat dan om latere (her)bestemmingen of, zoals bij de Diergaarde Blijdorp in Rotterdam, om een onderdeel van het tentoonstellingsgebouw ‘Rivièrahal’ dat in 1939-1941 werd gebouwd naar ontwerp van Sybold van Ravesteyn 1938).* Dus niet, zoals met de benzinestations, om ‘een autonoom bouwtype, met een eigen verschijningsvorm’.*

RCE - Tankstation Van Ravesteyn Enschede | Erfgoedzorg in de States  RCE - Van Ravesteyn Arnhem | Erfgoedzorg in de States

Links: het na-oorlogse tankstation te Enschede (1959-1961) van Sybold van Ravesteyn oogt door zijn schermgevel als een functionalistische folly. Op dit moment is het object voorbeschermd in afwachting van de definitieve aanwijzing tot rijksmonument. Foto gevonden op transisalania.blogspot.nl (2013).* Rechts: Ook dit ontwerp (1957) van Van Ravesteyn werd voor Purfina gemaakt. De evidente gemene deler met het één jaar oudere Norms is … jawel, de zaagtand. Herkomst: Beeldbank RCE 2002.

Overigens zitten bij die vroege tankstations beslist enkele pareltjes, waaronder de exemplaren die ontworpen zijn door Dudok en Van Ravesteyn. De een sterker dan de ander, dragen ze vrijwel allemaal een zakelijke, minimalistische signatuur. Met hun grote luifels en ruim beglaasde kiosken maken ze een knipoog naar het Nieuwe Bouwen uit het interbellum. Met name Van Ravesteyn wist hieraan als geen ander een speelse draai te geven, zoals in Enschede en Arnhem is te zien. Zetten we Norms daarnaast, dan vallen binnen ons Nederlandse referentiekader niet alleen de zaagtand, maar vooral de Rietveldachtige elementen en kleuren op. Het meest dominant is wel het grote ruitvormige rode vlak, dat spontaan de vraag oproept in hoeverre de vooroorlogse exercities van Theo van Doesburg in Amerika bekend waren. Vanuit Amerikaans perspectief wordt het ontwerp als volgt omschreven:

The 24-hour coffee shop was designed in 1956 by Louis Armet and Eldon Davis and is emblematic of the space-age Googie style that took hold in Southern California in the postwar years. The origin of the style’s name comes from a coffee shop designed by John Lautner in 1949. Characterized by bold geometric forms, upswept roofs, glass, steel, and neon, Googie buildings represented the optimistic futurism of the Atomic age with a dose of SoCal car culture mixed in.*

Erfgoedzorg in de States: Ed Ruscha, Norms La Ciegena, on Fire, 1964
Ed Ruscha, Norms La Ciegena, on Fire, 1964. Herkomst: The Broad Art Foundation, Santa Monica.*

Op de achtergrond hoor je Roy Orbison zingen!

B.*

_________________________________

Post scriptum

Het teken * in de bovenstaande tekst staat voor de volgende informatie:

  • De informatie over de bedreigde ‘LA Googie Landmark’ is afkomstig van de site Hyperallergic.
  • Voor de informatie over het erfgoedbeleid van Los Angeles zie de webpagina over de Cultural Heritage Commission.
  • Of het om feitelijke bescherming gaat of vrome intenties, die we in Nederland vooral kennen in verkeerd opgezette bestemmingsplannen, kan onder meer afgeleid worden uit het volgende stuk van de Cultural Heritage CommissionTop Ten Myths inzake erfgoedbehoud.
  • De afbeelding van het kunstwerk van Ed Ruscha is ontleend aan www.thebroad.org. Voor meer informatie over dit werk surf naar Norms La Ciegena.
  • Voor beschermde pompstations, tankstations, benzinestations levert de zoekterm ‘benzine’ in het monumentenregister on line van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) de volgende treffers: NijmegenDiemen, Breda, Den Bosch (tweemaal), Groningen en Enschede. Behalve de laatste gaat het om vooroorlogse artefacten. Met de zoekterm ‘tankstation’ kun je terecht op de beeldbank van de RCE, waar ook enkele naoorlogse, nog niet beschermde exemplaren te vinden zijn.
  • Voor de rol van Sybold van Ravesteyn bij de Diergaarde Blijdorp volg deze link. Zie ook de beschrijving in het monumentenregister on line van de RCE.
  • Een mooi overzicht van tankstations en relevante informatie is te vinden op: Johan Grootveld, ‘Volgooien maar, tanken vroeger en nu’, op: grootveld.net (2008). Aan deze site is ook de mooie formulering van ‘een autonoom bouwtype, met een eigen verschijningsvorm’ ontleend. Wat betreft authentieke voorbeelden, zie voorts de collectie op http://www.flickriver.com/photos/tags/benzinestation/interesting.
  • De foto van het tankstation van Van Ravesteyn te Enschede is gevonden op de site van Transisalania, waar als herkomst de RCE staat vermeld. Deze foto was echter op de beeldbank niet te vinden. Over dit ontwerp verscheen een artikel van de hand van M.S. Verweij, ‘Glanerbrug, een benzinestation naar ontwerp van ir S. van Ravesteyn’, in: Jaarboek Monumentenzorg 1999, pp. 159-167, on line via DBNL.
  • Voor Roy Orbison zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Roy_Orbison. Een grote collectie van zijn songs is te vinden op Youtube.
  • De verkorte link van dit item is http://wp.me/p4eh3s-1lD.
Loading Facebook Comments ...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *