De Heilige Linie

Thijm Heilige Linie dia openingswoorden
De openingswoorden uit ‘De Heilige Linie’ van J.A. Alberdingk Thijm die in 1858 verscheen. Dia uit de lezing Caelestis urbs Jeruzalem met de herdenkingsprent die Joseph Cuypers na het overlijden van zijn peetoom maakte.1

Sinds vandaag staat op Bibliodoc het handboek over kerkbouwsymboliek van J.A. Alberdingk Thijm,  De Heilige Linie (1858) in de editie van 1909, on line. Ook het informatieve voorwoord van zijn zwager Pierre J.H. Cuypers zit daarbij.

Het boek kan gedownload worden als PDF en is toegankelijk met de zoektoets dankzij OCR. De scan is niet vlekkeloos, maar wordt toch ter beschikking gesteld omdat De Heilige Linie een belangrijke bron is voor de negentiende en twintigste-eeuwse kerkelijke iconografie. Dankzij het voorwoord van Cuypers wordt duidelijk hoe moeilijk het zeker in het begin was om de ideeën uit dit boek in de praktijk te brengen. Door de vele geannoteerde verwijzingen naar middeleeuwse bronnen, kan De Heilige Linie tevens gebruikt worden voor onderzoek op dat terrein. Hoewel vorige generaties wat snerend deden over Thijms kennis, is de afgelopen decennia gebleken dat die zeer aanzienlijk was.2 Tot dusver heeft echter geen wetenschappelijke evaluatie plaatsgevonden van wat Thijm wist van de middeleeuwen. Wie weet kan deze versie on line daartoe inspireren.

In de editie van 1909 zijn ook de opstellen Over de kompozitie in de kunst van Thijm gebundeld. Deze werpen veel licht op de visie van een vooraanstaande criticus uit de negentiende eeuw op de kunst van zijn tijd.3 Wat het lezen heel plezierig maakt, is dat de opstellen niet zonder humor zijn geschreven.

Ik zou zeggen, ga het boek downloaden en kijk ook nog even hieronder bij het postscriptum: http://bit.ly/Thijm-Heilige-Linie

B.4

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Postscriptum — Inmiddels is De Heilige Linie op meer plaatsen op het wereldwijde internet te downloaden:

  • De oorspronkelijke editie van 1858 op archive.org onder deze link.
  • Net als het exemplaar in Bibliodoc als onderdeel van De verzamelde werken uit 1908 (?) op archive.org onder deze link.

Toch interessant dat het eerste exemplaar afkomstig is van Harvard University en de tweede van het Getty Research Institute. Je vraagt je wel af welke motieven achter deze aanschaf zaten, want er zullen toch niet zoveel mensen zijn geweest die daar Nederlands lazen.


  1. Voor de lezing volg deze link

  2. Vergelijk onder meer de bundel uit het Thijmjaar in de bibliografie van deze site, zoekterm: erflater

  3. Hubar, Arbeid en Bezieling, 1997. Samenvatting http://wp.me/P4eh3s-eI

  4. Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-11X. 

Snelkoppelingen

Samenwerkingsverbanden en andere nuttige snelkoppelingen
Het klinkt wat omineus, een hek bij een kerkhof, maar moet je eens kijken naar de inventieve sluiting. Die opent meer dan alleen de entree. Foto auteur 2013

Het klinkt wat omineus, een hek bij een kerkhof, maar moet je eens kijken naar de effectieve sluiting. Misschien heeft de laatste smid van het dorp die bedacht. Ze opent meer dan alleen de entree naar de intieme begraafplaats. Open en dicht zijn met elkaar geschakeld als een stel snelkoppelingen: hecht, maar soepel scharnierend. Foto auteur 2013

Een eerste selectie

Wordt vervolgd!

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Welkom!

Het boek over de nieuwe Bavo!
Op 9 september, aan de voormiddag van de Open Monumentendagen in 2016, kwam mijn boek over de nieuwe Bavo uit, geproduceerd door WBooks te Zwolle in opdracht van de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo te Haarlem. Je kunt het boek bestellen via deze link. De omslag van ‘De nieuwe Bavo te Haarlem’ is ontworpen door Marjo Starink, met een foto van de RCE beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2015.1

Welkom — Welkom op deze site waar ik graag met je kennis wil maken en mijn werk onder de aandacht wil brengen. Mijn naam is Bernadette van Hellenberg Hubar en ik ben erfgoedspecialist, homo ludens (spelende mens), schrijver en dichter, en voorheen vennoot van Res nova, erfgoed in ontwikkeling. Als professional ben ik al ruim vijfendertig jaar actief in de wereld van de monumentenzorg en het erfgoedbeheer, een carrière die startte met de oprichting van het Cuypersgenootschap in 1984. Meer hierover lees je in mijn biografie.

Eén van de meest interessante projecten die ik ooit heb mogen doen, is afgerond. Dat is het boek over de nieuwe Bavo te Haarlem van architect Joseph Cuypers dat 9 september 2016 voorafgaand aan de Open Monumentendagen in Haarlem is gepresenteerd. Hiermee ben ik vanaf 2013 bezig geweest. Nu is de kathedraal op zich al zo bijzonder, maar dat boek is nog eens extra apart omdat ik het lopende de restauratie heb mogen schrijven. Dat is tamelijk ongebruikelijk, maar heeft beslist een meerwaarde. Je komt met dingen in aanraking op een manier die onmogelijk wordt zodra de steigers verdwenen zijn. En het resultaat is er dan ook naar. Een prachtwerk, waar heel wat fotografen aan meegeholpen hebben. Dankzij vormgever Marjo Starink en WBooks heeft de lezer echt wat moois in handen. En dat moois zit tjokvol verhalen. Om daarvan alvast een indruk te geven, is een samenvatting gepubliceerd: http://bit.ly/Ifthenisnow-Bavo. Maar ook elders op deze site vind je verhalen over de Haarlemse kathedraal.2

Ik mag me gelukkig prijzen, want in de jaren ervoor is ook al zo’n spannend project op mijn weg gekomen: het onderzoek naar monumentale kerkelijke schilderkunst uit het interbellum. Het resultaat was een publicatie, getiteld De genade van de steiger, die tot stand kwam in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en uitgegeven is door de Walburg Pers te Zutphen.3

Bernadette van Hellenberg Hubar met 'De genade van de steiger' (2013)
Een blije Bernadette van Hellenberg Hubar met haar net verschenen boek ‘De genade van de steiger‘ in haar hand. De presentatie van dit naslagwerk over monumentale kerkelijke schilderkunst in het interbellum vond 21 november 2013 plaats in de Obrechtkerk te Amsterdam (foto Marij Coenen, 2013).

Met wie werk ik veel samen?

De kracht van ondernemend Nederland ligt in de samenwerkingsverbanden die per project worden aangegaan. Zo werk ik bij kleuronderzoek graag samen met Judith Bohan in Haarlem en Angelique Friedrichs van de SRAL in Maastricht. Voor bijzondere bouwhistorische expertise kan ik steevast terecht bij Karl Pesch Konopka van Stadsherstel Limburg die tevens restauratiearchitect is. Ook met andere architecten werk ik in wisselende combinaties samen. Daarnaast is Charlotte Ruys mijn onmisbare hulp bij genealogische vragen, terwijl ik met Annelei Engelberts inmiddels twee bundels met beeldgedichten heb mogen maken. Op het digitale vlak word ik zowel technisch als creatief bijgestaan door Wolthera.info en Lost again. En dan heb je nog de vele netwerken die via de sociale media tot stand komen, zoals @Ifthenisnow.4 Met de laatste ben ik bezig een platform op te richten voor @kerkverhalen.

Degene echter met wie ik het meest constant samenwerk is Marij Coenen van Transparant A&C. Zij verzorgt niet alleen de boekhouding, maar helpt mij ook met de fotografie, de rapporten, de berichtgeving op de sociale media en de items op deze site. Zonder haar was het boek over de nieuwe Bavo er niet gekomen.

Marij en Bernadette expo Nicolas Steef Stevens
Bernadette en Marij luisteren geconcentreerd naar de uitleg tijdens de Probusexcursie naar de tentoonstelling ‘De sporen van Joep Nicolas’. Dit was in de galerie van Mariska Dirkx in het voormalige atelier van Nicolas te Roermond (foto Steef Stevens, 2014).
5

Waar ben je mee bezig?

‘Waar ben ik je op dit moment mee bezig?’, wordt me vaak gevraagd. En vaak in een adem er achter aan: ‘Wat zijn nu je plannen?’ Na twee van die grote projecten – om ook #KunstinBreda niet te vergeten – kunnen mensen zich niet voorstellen dat er weer wat moois op je pad komt. Maar toch gebeurt dat.

Op de wat langere termijn ligt er iets heel bijzonders in het verschiet: de inventarisatie van het archief van Joseph Cuypers, met een tentoonstelling en biografie. Dit project is net opgestart, maar verkeert nog in de fase van verkenning en fondsenwerving. Als het doorgaat is het een droom die uitkomt, want sinds het onderzoek naar de nieuwe Bavo ben ik meer dan ooit geïntrigeerd door de figuur van Joseph Cuypers (1861-1949).6 En een biografie schrijven … wat een uitdaging. Ik heb al een beetje voorwerk gedaan met mijn artikel voor De Spiegel van Roermond van dit jaar.

En als we dan toch een beetje hardop aan het dromen zijn: kennis overdragen staat ook hoog op mijn agenda. Na zo’n 35 jaar in de erfgoedwereld zit er een heleboel in mijn hoofd wat ik graag met anderen deel. Vandaar dat ik graag tijdens mijn projecten gebruik maak van de sociale media, overigens niet alleen om kennis te delen, maar ook om kennis te vergaren. Ondertussen is het ook heerlijk om veldwerk te doen, liefst bovenop een steiger … gewoon lekker kijken met je handen en ze vies maken bij het onderzoeken van een gebouw. Het heeft allemaal met passie, ontdekkingsreizen en verhalen te maken. Wat ik ontdek probeer ik – binnen de grenzen van de opdracht  – over te dragen via blogjes en de sociale media: de ene keer heel laagdrempelig, de andere keer meer diepgaand.

Op de steigers in de Laurentius-Elisabethkathedraal met Jojanneke Post. Foto Davique.nl 30 jan 2017
Op de steigers in de apsis van de Laurentius-Elisabethkathedraal van Rotterdam met Jojanneke Post van Davique Sierschilderwerken. Foto Davique.nl 2017.

Of het nu toeval is of niet, het project waar ik nu mee bezig ben, borduurt naadloos voort op het De nieuwe Bavo en De genade van de steiger. Het betreft de schilderingen van Kees Dunselman in de Laurentius-Elisabethkathedraal in Rotterdam, waarover je meer vindt onder deze link. Nu al is het verbazingwekkend wat er allemaal tevoorschijn is gekomen.

En verder? Kijk eens bij ‘Werk in uitvoering‘.

;-) B.7

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren


  1. De nieuwe Bavo te Haarlem kan on line besteld worden via: http://bit.ly/Bavo-Ao

  2. Kunst met een kleine en een grote K in de nieuwe Bavo

  3. De genade van de steiger. Het boek kan rechtstreeks besteld worden bij de Walburg Pers

  4. Voor meer informatie surf naar de pagina met snelkoppelingen. 

  5. Voor de tentoonstelling zie http://bit.ly/BiennaleX #biennaleX. Voor de excursie van Probus Rura et Mosa deze link

  6. Zie het item over het archief van Joseph Cuypers

  7. Verkorte link van dit item: http://bit.ly/VHH-org 

Toegang

Place Djemaa el Fna in Marraksh

Place Djemaa el Fna in Marraksh, waar met name ’s avonds de verhalenvertellers bij elkaar komen en een eeuwenoude traditie voortzetten. Maar ook acrobaten, slangenbezweerders, hennaververs en kooplui horen tot het beeld. Foto auteur 2014.

Eigenlijk hoor ik thuis op het Djemaa el Fnaplein in Marrakesh, want ik ben een rasechte verhalenverteller. En zoals dat gaat met verhalen, het worden er niet minder, maar altijd meer. Hoe houd je dan het overzicht? Dat was de reden om te experimenteren met nieuwe toegangen op deze website.

Verder lezen? Volg dan de pijl

Collectie toegangen

Marrakesh bvhh 19-26 mrt 14
Een tijdloze doorgang bij een van de vervallen buitenplaatsen in de omgeving van Marrakesh. Maar hoe sterk verweerd ook, de logistieke functie van deze toegang blijft onverminderd in tact. Foto auteur 2014.

Eigenlijk hoor ik thuis op het Djemaa el Fnaplein in Marraksh, want ik ben een rasechte verhalenverteller.* En zoals dat gaat met verhalen, het worden er niet minder, maar altijd meer. Hoe houd je dan het overzicht? Dat was de reden om te zoeken naar nieuwe ingangen.

Grand’ entrée

De belangrijkste toegang dank ik aan Michael Tran die de plug-in Table of contents plus ontwikkelde. Met een druk op de knop heb ik de Grand’ entrée aan kunnen maken, waar je een inhoudsopgave van de pagina’s kunt vinden, gevold door een register op de geposte berichten. Verder gebruik ik deze plug-in om langere items op deze site van een korte inhoudsopgave te voorzien.

Widgets in de zijbalk

In de zijbalk zitten een paar belangrijke widgets die helpen bij het zoeken en vinden. Het voordeel is dat welk item je ook opzoekt, de zijbalk altijd zichtbaar is. In het volgende overzicht heb ik de toegangen cursief aangegeven:

  • De contactgegevens.
  • Het zoekschermpje (de Ctrl-F toets kan gebruikt worden ter verfijning, als je eenmaal de juiste post of pagina gevonden hebt).
  • Twitter.
  • De optie om je te abonneren op deze site.
  • Het overzicht van de tien meest gelezen posts en pagina’s.
  • Het overzicht met tags van de posts
  • De agenda met lezingen et cetera.
  • Maandelijks overzicht van geposte berichten
  • Idem wat betreft de categorieën

Bibliografie

Met al die uitdijende verhalen diende zich de noodzaak aan van een bibliografie of bronnenlijst. Deze is gesplitst in twee delen:

  • een algemene bibliografie.
  • een overzicht van publicaties van mijn hand.
  • idem van de belangrijkste items op deze site.
  • de nieuwsbrief.

Hierdoor is het mogelijk geworden om verder met verkorte titels te werken.

Annotatie

Hoe kun je het beste annoteren in een webpagina, zonder dat de lopende tekst vol met afleidende snelkoppelingen komt te zitten? Ik heb dat op verschillende manieren opgelost. Om te beginnen maak ik gebruik van een van de plug-ins die je via WordPress kunt installeren en waarmee op een eenvoudige manier ‘echte’, genummerde voetnoten ingevoegd kunnen worden. Bij wijze van voorbeeld laat ik deze zien.1

Voordat ik over deze plug-in beschikte lost ik het probleem op door een asterisk * te plaatsen achter de zin, waar ik anders een noot of link had gezet. Deze linken deze met één klik door naar de kop bronnen. Enkele posts eindigen verder met een rubriek Gerelateerde onderwerpen en bronnen. Daar vind je zowel de literatuurverwijzingen als de snelkoppelingen.

De * aan het begin van dit item verwijst overigens naar de cyclus over Marrakesh en wel meer in het bijzonder het Djemaa el Fnaplein, dat onlangs als immaterieel erfgoed op de werelderfgoedlijst van de Unesco is geplaatst.


  1. Voor de verschillende opties van WordPress volg deze link

Toegang

De zoektoets Ctrl-F op het toetsenbord

Een van de meest praktische sneltoetsen ooit is de zoektoets Ctrl-F op het toetsenbord van Windows, of Cmd-F op die van de Mac. Graphics: wolthera.info

Het machtigste hulpmiddel om iets te vinden is nog altijd de zoektoets Ctrl-F/Cmd-F. Ook op deze site zul je daar veel plezier van hebben! Probeer het maar eens!

B.1

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


  1. Verkorte link van dit item is http://wp.me/P4eh3s-vb 

Bibliografie

Welkom bij de bibliografie van deze site. Je bent hier waarschijnlijk terecht gekomen vanwege de verkorte titels die in de noten van verschillende verhalen worden gebruikt. Hierna is in het overzicht de volledige titel opgenomen. Daarbij is de bibliografie gesplitst in:

  • het algemene segment.
  • de publicaties van mijn hand
  • een selectie items van deze site: hierbij is – vooralsnog – een andere methodiek aangehouden, maar is wel een voorbeeldbeschrijving voorhanden.

Om wat je zoekt snel te vinden, kun je het beste de zoektoets Ctrl-F (Cmd-F) gebruiken!

De titels waar een of een URL bij staat, kun je direct downloaden. De titels waar een * achter staat, zijn te vinden op internet.

Algemene bibliografie

  • a.o.1, ‘Apostoliesch schrijven van zijne Heiligheid Paus Pius IX, aangaande de uitspraak van het leerstuk der Onbevlekte Ontvangenis van de H. Maagd en Moeder Gods, in: De Katholiek 27 (1855), pp. 69-106. *
  • a.o., ‘Kruiswegstatie ‘De Liefde’. Geloven in Gelderland’, op: Nederlandstegelmuseum.nl, http://bit.ly/1m6f2eI (2008).
  • a.o., Rondleiding in de St. Agathakerk te Zandvoort, z.pl. z.j (na 2007, voor 2014).
  • Akker s.j, Dries van den, en Albert Gerritsen, Heiligen, op: www.heiligen.net (vanaf 2007).
  • Beijk, Joh. W.B., De nieuwe Sint Bavo te Haarlem, 1948.
  • Bekkers, Th. M.PO., en C.N.J. Meijzing, De Kathedraal van Haarlem, 1923.
  • Benedictus, Regel voor monniken, zesde eeuw, http://bit.ly/Benedictus-regel.
  • Benedictus, Regula Benedicti, zesde eeuw, http://bit.ly/Benedictus-Regula.
  • Berens, Hetty (red.), P.J.H. Cuypers (1827-1921), Het complete werk, Rotterdam 2007.
  • Bock, M., ‘Cuypers Berlage De Stijl, twee ruimteconcepties’, in: Forum 30 (1986), pp. 98-109.
  • Bohan, Judith i.s.m. Irene Dekker, Kleuronderzoek exterieur Sint Bavo, Powerpointpresentatie 6 juni 2013 (met literatuuroverzicht).
  • Bohan, Judith, Archiefonderzoek kleurgebruik exterieur Sint Bavo kathedraal Leidsevaart 146 te Haarlem, deel 2, 3 en 4, Haarlem 2011.
  • Bohan, Judith, Kleurenpalet nieuwe Sint Bavo kathedraal, Powerpointpresentatie 8 juli 2013.
  • Bohan, Judith, Kleuronderzoek blauwe afwerking voegwerk interieur nieuwe Sint Bavo kathedraal Leidsevaart 146 te Haarlem, deel 2, 3 en 4, Haarlem 2012.
  • Bohan, Judith, Rapportage kleuronderzoek exterieur nieuwe Sint Bavo kathedraal Haarlem, Haarlem 2013.
  • Boom, A. van der, ‘Een mozaïek van Jan Loots in de R. K. St. Bavo-Kerk te Haarlem’, in: Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift 35 (deel 70), 1925 juli-december, pp. 293-295, plaat LVII.
  • Bosman, Frank G., en Harm Goris, ‘Christelijke heiligen’, op: Lucepedia.nl, http://bit.ly/Heiligen-Lucepedia (2011-2014).
  • Bouvy, D.P.R.A., ‘De kunstwerken in de K.R.O. studio te Hilversum’, in: Gildeboek 21 (1938), pp. 181-185.
  • Bouwstra, Cor, Jacqueline Heijenbrok, Ben Olde Meierink en Katrien Timmers (red.), Wat een weelde, Tien eeuwen kasteel de Haar, Zwolle 2013.
  • Brom, G., ‘Thijm en Broere’, in: De Beiaard 5 (1920), deel 2, pp. 141‑185 (Thijm-nummer).
  • Brom, G., Cornelis Broere en de katholieke emancipatie, Utrecht/Antwerpen 1955.
  • Brom, G., Herleving van de kerkelike kunst in katholiek Nederland, Leiden 1933.
  • Brom, G., J.A. Alberdingk Thijm, Utrecht/Antwerpen 1961.
  • Brom, G., Romantiek en Katholicisme in Nederland, 2 delen. Groningen/Den Haag 1926.
  • Brouwers, J.W., Neerlands keizerlijk kapittel, Neerlands eerste christenkerk, Neerlands oudste kathedraal met hare XIXe eeuwsche muurschilde­ringen, een woord gesproken in regt voor allen te Amsterdam, Amsterdam 1864. | http://bit.ly/Brouwers-dbnl
  • Catholic Encyclopedia, New York, 1913. | http://www.newadvent.org/cathen
  • Concilie van Trente, ‘25e Zitting – Decreet over de verering van relikwieën van heiligen en over de afbeeldingen van heiligen’, op: rkdocumenten.nl, http://bit.ly/Trente-1 (3 december 1563).
  • Cuypers, Joseph, ‘Van hedendaagsche bouwkunst in ’t algemeen en de kathedraal van Sint Bavo in ’t bijzonder.’, in: Van Onzen Tijd 7 (1906-1907), pp. 1-16; 100-116.
  • Cuypers, P.J.H., De oude gilden en de tegenwoor­dige ambachtsstand; voordracht gehouden voor de afdeeling Amsterdam van den Nederlandschen Rooms Katholieken Volksbond, Amsterdam, z.j. (1892).
  • Eeckhoudt, Luc van, ‘Onze Lieve Vrouwe van Vrede te Affligem, Geschiedenis, verering en iconografie’, in: Ockeley, Jaak, Affligem, Capita selecta uit 950 jaar geschiedenis van de abdij Affligem, Affligem, 2012, pp. 69-90.
  • Erftemeijer, Antoon, Arjen Looyenga en Marieke van Roon, Getooid als een bruid, De nieuwe Sint-Bavokathedraal te Haarlem, Haarlem 1997.
  • Erftemeijer, ‘Toelichting Jan Dibbets op zijn ontwerpen’, in: W.M.N. Eggenkamp, Van Hoogevest Architecten en Antoon Erftemeijer, Kathedrale Basiliek Sint Bavo Haarlem Projectplan glas-in-loodramen schip, Haarlem-Amersfoort 2013, p. 9.
  • Erftemeijer, Antoon, LICHTBEELDEN. Glas in lood van Jan Dibbets in de Nieuwe Bavo te Haarlem, Haarlem 2016.
  • Gage, J., Colour and culture, Practice and meaning from antiquity to abstraction, Londen 1993.
  • Garde, Gerard van de, ‘Roermond vanuit de lucht. Gedrukte vogelvluchtkaarten uit de 16e en 17e eeuw’, op Historieroermond.nl (2006).
  • Giessen, J.P. van der, ‘Welk beroep had Jezus’, op: http://bit.ly/1ihkyyl
  • Goethe, J.W. von, ‘Von deutscher Baukunst (1772)’, in: Berliner Ausgabe. Kunsttheoretische Schriften und Übersetzungen, deel 19, Berlin 1960 ff | http://bit.ly/1qwR8Ry | http://www.zeno.org/nid/20004855698
  • Groenewald, S.G., ‘De positie van de beeldende kunsten (binnen de vrije en de mechanische kunsten)’, op: Digischool 2010.
  • Grootveld, Johan, ‘Volgooien maar, tanken vroeger en nu’, op: grootveld.net (2008).
  • Kalf, Jan, ‘De bouwmeester Joseph Cuypers’, in: Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift 18 (1908), pp. 360-375. *
  • King, T.H. (bewerker), Les vrais principes de l’architecture ogivale ou chrétienne, avec des remarques sur leur renaissance au temps actuel. Remanié et développé d’après le texte anglais de A.W. Pugin et traduit en français par P. Lebroc­quij, Brugge 1850.
  • Kingma, Eloe, De mooiste onder de vrouwen. een onderzoek naar religieuze idealen in twaalfde-eeuwse commentaren op het Hooglied, Hilversum, Verloren, 1993. | http://bit.ly/Kingma-Hooglied
  • Koldeweij, A.M., ‘Het Bergportaal en de Bergpoort van de Sint-Servaaskerk te Maastricht’, in: Bulletin KNOB 83 (1984) pp. 144-158. | http://bit.ly/Themanummer-KNOB-Servaas-1984
  • Kramer, Bernadette J., Een lekenboek in woord en beeld: de Spiegel der minschliken zaligheid, Groningen 2012. | http://bit.ly/Gregorius-beelden-boeken-der-leken
  • Krautheimer, Richard, ‘Introduction to an “Iconography of Mediaeval Architecture”‘, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, 5 (1942), pp. 1-33. | http://bit.ly/Krautheimer-Iconography-Anastasis
  • Krautheimer, Richard, ‘Succes and failure in late antique church planning’, in: Kurt Weizman, ed. Age of spirituality, A symposium, New York 1908, pp. 121-139. | http://bit.ly/1FI4X1u
  • Kreuser, Joseph, Bildnerbuch als Leitfaden für Kunstschulen, Künstler, geistliche und weltliche Kunstfreunde zur Wiederauffrischung altchristlicher Legende, Paderborn 1863. *
  • Leeuwen, A.J.C. van, ed., A.H.E.M. Jansen, G.P.P. Vrins, Arbeyd sere voert tot eere. Hendrik van der Geld, de neogotiek en de Brabantse beeldhouwkunst, Tilburg 1989.
  • Leeuwen, A.J.C. van, P.J.H. Cuypers architect 1827-1921, Zwolle 2007.
  • Leeuwen, W. van, ‘“Overschoone Tempel Gods”, de Eindhovense H. Hartkerk’, in: Spoorenberg, J. en H.A.M. de Wit, Eindhoven door de eeuwen, Eindhoven 1982, pp. 205-224.
  • Leeuwen, Wies (A.J.C.) van, ‘Het interieur van de Maastrichtse St.-Servaas; een restauratieprobleem’, Bulletin KNOB 80 (1981), pp. 73-88. *
  • Leeuwen, Wies (A.J.C.) van, Alberdingk Thijm, bouwkunst en symboliek, Ohé en Laak 1989. | http://bit.ly/Van-Leeuwen-Thijm
  • Leeuwen, Wies (A.J.C.) van, en Bernadette van Hellenberg Hubar, ‘De beginselloosheid tot adagium verheven’, De polemische restauratie van de Sint-Servaas te Maastricht, De Sluitsteen 6 (1990-1991), pp. 75-97. | https://vanhellenberghubar.box.com/Evaluatie-Servaaskerk-1991
  • Leeuwen, Wies van, conceptbijdrage publicatie Jan Stuyt in samenwerking met F. van Gaal en T. van Oeffelt, te verschijnen in 2014.
  • Leeuwen, Wies van, red., ‘Van de redactie’ [themanummer restauratie Servaaskerk Maastricht], Bulletin KNOB 83 (1984), pp. 103-104: http://bit.ly/Themanummer-KNOB-Servaas-1984
  • Lenders, Hanneke , StCCh4: een devotioneel juweel. Een Vlaams gebedenboek (1498) voor Utrechtse opdrachtgevers?, masterscriptie RU Utrecht 2010. | http://bit.ly/Lenders-bone-Jesu
  • Mascini, Rob, Urbanuskerk Nes aan de Amstel, Nes aan de Amstel, z.j.
  • Meer, F. van der, en G. Bartelinkg (inleiding en vertaling) en A. Zegveld (nawoord) Gregorius de Grote, Het leven van Benedictus, Nijmegen z.j. (1980).
  • Mieras, Mark, Ben ik dat? Wat hersenonderzoek vertelt over onszelf, Amsterdam 2010.
  • Muthesius, S, The High Victorian Movement in Architecture, 1850-1870, Londen/Boston 1972.
  • Nieuwbarn, M.C., Desiderius Lenz o. s. b. schoonheidsleer der Beuroner kunstschool, Overzetting, aanteekeningen en illustratie uit de Beuroner kunst, Bussum 1912.
  • Nieuwbarn, M.C., Het Roomsche kerkgebouw, leer der algemeene symboliek en ikonografie onzer Katholieke kerken, Nijmegen 1908. | http://bit.ly/Nieuwbarn-bouwsymboliek
  • Nijenhuis, Henk, Tegels in de twintigste eeuw, brochure cultuurhistorie 13, RCE Amersfoort 2008. | http://bit.ly/Nijenhuis-tegels-RCE
  • Nissen, Peter, ‘Kerk’ in: Bert Dicou, (redactie), Goddeeltjes: Mens, Geest, Jezus, God, Kerk en Toekomst, Zoetermeer 2014.
  • Ogtrop, J.H. van, Dieu parmi nous … Het Oude Verbond verbeeld, Haarlem 2000.
  • Opus santorum angelorum, ‘De H. Engelen bij de profeten in het Oude Testament’, op: rk-engelenwerk.nl, http://bit.ly/Engelen-profeten (z.j.).
  • Os, Henk van, ‘Kerkelijk kunst’, in: Kunstschrift februari 2014, pp.52-53: https://vanhellenberghubar.box.com/VanOs-GvdS
  • Pizzardo G., (kardinaal), ‘De arte sacra, richtlijnen aan de plaatselijke ordinarii in verband met de gewijde kunst’, in: Katholiek Archief 7 (1952), pp. 701-704 | http://bit.ly/Arte-sacra-1952
  • Plas, Michel van der, Vader Thijm, biografie van een koopman-schrijver, Baarn 1995.
  • Prömpeler, Michael, Couvenmuseum, locatie op de Route Charlemagne, Aken 2010.
  • Ranson, Susan (translation), Ben Hutchinson (introduction and notes), Rainer Maria Rilke’s The Book of Hours, A New Translation with Commentary, New York 2008.
  • Renes, Jan, Geschiedenis van het Zuid-Limburgs cultuurlandschap, Assen/Maastricht, 1988.
  • Rijnders, Mieke, ‘Roomse schilderkunst’, in: Museumtijdschrift, mei 2014, p. 77.
  • Ruyven-Zeman, Zsuzsanna van, Van heiligen tot amoeben, Honderdvijftig jaar monumentale glasschilderkunst in Nederland, Amersfoort 2014.
  • Ruyven-Zeeman, Z. van, De glazen van de Kathedrale Basiliek Sint Bavo te Haarlem 1897-1959, Rapport over de kunsthistorische waarde van de beglazing in opdracht van de Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, Maastricht/Haarlem 2009.
  • Salemink, Theo, ‘Liberale waan’, in: Trouw d.d. 16 maart 2002.
  • Santen, Jacqueline von, ‘Het fundament onder het monument. Rijksdienst herformuleert uitgangspunten’, in: Tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 5 (2013), pp. 20-21.
  • Schepers, Kees, Bedudinghe op Cantica Canticorum : vertaling en bewerking van ‘Glossa Tripartita super Cantica’ : teksthistorische studies en kritische editie, 2 delen, Leuven 2006.
  • Snel, Jan Dirk, ‘Het idool is mens geworden’, in: Filosofie Magazine (nummer 3, jaargang 2004).
  • Stenvert, Roland, ‘Goed voorbeeld doet goed volgen: Ordeboeken en poortjes’, in: Jaarboek Monumentenzorg, Zwolle-Zeist, 1992, pp. 97-115.
  • Stoks, M., ‘Dr. P.J.H. Cuypers, kunstenaar Gods’, in: Cuypers gedenkboek 1827‑1927, Maastricht 1927, pp. 19-25.
  • Thijm, J.A. Alberdingk, ‘De Heilige Linie, proeve over de oostwaardsche richting van kerk en autaer als hoofdbeginsel der kerkelijke bouwkunst’, in: Sterck, J.F.M., red., J.A. Alberdingk Thijm, werken IV, kunst en oudheidkunde I, Amsterdam/Den Haag 1909 (1e dr. 1858). | http://bit.ly/Thijm-Heilige-Linie
  • Thijm, J.A. Alberdingk. ‘De schilderkunst in het westersch Europa der middeleeuwen met name in Frankrijk’, in: Dietsche Warande 9 (1871), pp. 319-335; (vervolg): Dietsche Warande 10 (1874), pp. 232-272. | http://bit.ly/Thijm4Viollet-le-Duc4Peinture
  • Thompson, M.A., De nieuwe kathedrale kerk ‘St. Bavo’ te Haarlem. Bouwgeschiedenis, constructie en symboliek, Haarlem 1898.
  • Timmers, J.J.M., Christelijke symboliek en iconografie, Bussum 1974.
  • Timmers, J.J.M., Symboliek en iconographie der Christelijke kunst, Roermond-Maaseik 1947.
  • Verleyen o.s.b., Wilfried (m.m.v. Lambertus Moonen o.s.b.), ‘De stichting van de abdij Sint-Clemens te Merkelbeek in 1893’, in: Ons Heem 57 (2004), pp. 49-78.
  • Verleyen o.s.b., Wilfried, Benedictijnenabdij Affligem, Regensburg 2002.
  • Viollet-le-Duc, E.E. Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle, 10 delen. Parijs 1854 1868 (I-1854, II-1854, III-1858, IV-1859, V-1861, VI-1863, VII-1864, VIII-1866, IX-1868, X-1869), in het bijzonder deel VIII, lemma Peinture. | http://bit.ly/Viollet-le-Duc-Dictionnaire
  • Wollf o.s.b., Odilo, Beuron. Bilder und Erinnerungen aus dem Mönchsleben der Jetztzeit, Stuttgart 1903 (1ste dr. 1892). | http://bit.ly/Wolff-Beuron
  • Wursten, Dick, ‘Historisch Christendom (volgens Anton van Hooff)’, op: dick.wursten.be, http://www.dick.wursten.be/vanhooff.htm (2003; 2014).
  • Wursten, Dick, ‘Luther als kampioen van de goede werken’, op: dick.wursten.be, http://www.dick.wursten.be/aflaten.htm (1998).
  • Zimmermann o.s.b., Alphons M., Kalendarium benedictinum, die Heiligen uns Seligen des Benediktinerordens und seiner Zweige, Metten 1933.

Bernadette’s publicaties

Voor een selectie van de belangrijkste items die gepubliceerd zijn op deze site, zie de volgende paragraaf.

  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Ad orientem | Gericht op het oosten. De nieuwe Bavo te Haarlem, WBOOKS-Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, op initiatief van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Zwolle-Haarlem 2016. Voor een samenvatting surf naar: http://bit.ly/Ifthenisnow-Bavo.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘“Dispereert niet…”, de Beurs van Berlage als project in het no‑nonsense beleid’, in: Bulletin KNOB 87 (1988), nr 2, pp. 35-43. | http://bit.ly/Beurs-Berlage-Dispereert
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘“Een godin die nooit onverschillig blijkt”, De polychromie in de Teekenschool te Roermond’, in: Spiegel van Roermond 5 (1997), pp. 8-19. | http://bit.ly/teekenschool-polychromie
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘“Eene voorstelling van eenheid uit het vele”’, Bulletin KNOB 83 (1984), pp. 119-143. | http://bit.ly/Themanummer-KNOB-Servaas-1984
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘“Eerdienst en kunst op het naauwst vereenigd”, de katholieke esthetica van C. Broere en J.A. Alberdingk Thijm voltooid in het Rijksmuseum te Amsterdam’, in: Esthetica tussen Klassiek en Romantiek, themanummer van ‘Geschiedenis van de Wijsbegeerte in Nederland’, Rotterdam 1992, pp. 151-176.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘De gepatineerde droom, The Spectator-artikelen van Joseph Addison als prelude op het ‘schilderachtige’, in: Eck, C. van, J. van den Eynde, W. van Leeuwen, red., Het schilderachtige, studies over het schilderachtige in de Nederlandse kunsttheorie en architectuur 1650-1990, Amsterdam 1994, pp. 34-44.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘De kunstenaar als “kleine zelfstandige”, de ambities en de praktijk van de schilder Théodore Schaepkens’, in: Himmelreich, Ad., red., Théodore Schaepkens 1810-1883, Maastricht 1990, pp. 57-86.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Deelhebben aan de kunst. J.A. Alberdingk Thijm als romanticus’, in: Geurts, P.A.M., A.E.M. Janssen, C.J.A.C. Peeters en Jan Roes, red., J.A. Alberdingk Thijm, erflater van de negentiende eeuw, Baarn 1992, pp. 125-143.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Een visitekaartje in “weinig ooglijke veldovensteen”, de transformatie van Graeterhof onder P.l.H. Cuypers’, in: Spiegel van Roermond 12 (2004), pp. 62-75. | http://bit.ly/Graeterhof-Cuypers
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Georgië, impressies en beeldgedichten’, op: bernadette-van-hellenberg-hubar.blogspot.nl, http://bit.ly/Georgie-2011 (2011).
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Limburgs verleden in het Rijksmuseum te Amsterdam’, in: De Maasgouw 102 (1983), pp. 58-80. | http://bit.ly/Gipsafgietsels-Rijkmuseum
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Retort in het borgingsproces, De erfgoedSWOT© en de Wederopbouwkernkwaliteiten in de AMvB Ruimte’, in: Vitruvius, onafhankelijk vakblad voor erfgoedprofessionals 4, nummer 13 (2010), pp. 16-21 en 5, nummer 14 (2011), pp.18-25. | http://bit.ly/VHH2Kernkwaliteiten4Wederopbouw
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Van monument in de marge tot symbolische architectuur, de Munsterkerk te Roermond als toetssteen der stijlkritiek I’. In: Bulletin KNOB 87 (1988), pp. 9-20.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Angelique Friedrichs en Gerard van Wezel, De genade van de steiger, monumentale kerkelijke schilderkunst in het interbellum, Amersfoort-Zutphen 2013.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Arbeid en Bezieling; de esthetica van P.J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm en V.E.L. de Stuers, en de voorgevel van het Rijksmuseum, Nijmegen 1997.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Auro intextum (met goud doorstikt), Kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, waardenstelling in modules, Ohé en Laak 2013.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, De mantel der liefde, De Paterskerk te Eindhoven, ErfgoedSWOT©, onderdeel waardenstelling, Ohé en Laak 2014.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, De muziek van het licht, Cuypers’ polychromie, Res nova, Ohé en Laak 2007. | http://bit.ly/Polychromie-Cuypers-3
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Gert van Kleef en Wies van Leeuwen, ‘Argumenten in beroep tegen het afwijzen van de St. Vituskerk te Blauwhuis van P.J.H. Cuypers (1827-1921) als te beschermen monument’, in: De Sluitsteen 6 (1990), pp. 39-47.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Hubar, Caelestis urbs Jeruzalem, lezing gehouden in de Sint-Bavokathedraal op 3 maart 2014.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, M. Bangert en D. Rackham (Res nova), Wederopbouwerfgoed geborgd & geborgen, AMvB Ruimte – tranche 2, Advies & erfgoedSWOT© met kernkwaliteiten, Ohé en Laak 2010. *
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Met hart en ziel, De Paterskerk te Eindhoven, ErfgoedSWOT©, onderdeel perspectief, Ohé en Laak 2014.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Op de achtergrond, Werkdocument Paterskerk te Eindhoven, Bouwstenen erfgoedSWOT©, onderdeel waardenstelling, Ohé en Laak 2014.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Rien de pareil, Cultuur- en bouwhistorische analyse Stedelijk museum ‘Het huis van Cuypers’ te Roermond, deel 2 Icoon van de natie, Res nova, Ohé en Laak 2007. *
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Rien de pareil, Cultuur- en bouwhistorische analyse Stedelijk museum ‘Het huis van Cuypers’ te Roermond, deel 1 de stad in het klein, Res nova, Ohé en Laak 2007. *
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Te Deum laudamus, onderzoek naar de tekstbanden in de nieuwe Bavo, Ohé en Laak 2015.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Tussen litanie en Hooglied … De torens van Maria of de torens van de bruid? Kathedrale basiliek Sint Bavo te Haarlem, Ohé en Laak 2014.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Wies (A.J.C.) van Leeuwen, ‘“Een gemutileerde Cuypers aanbidden?”, De restauratie van de Maastrichtse Sint-Servaas’, in: Heemschut 61 (1984), pp. 128-131. | http://bit.ly/Servaas-gemutileerde-Cuypers
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Wies van Leeuwen en David Mulder, Bovendonk te Hoeven, Cultuur- en bouwhistorische analyse van het voormalige seminariecomplex van Pierre J.H. en Joseph Th.J. Cuypers, Res nova, Ohé en Laak 2008. | http://bit.ly/Cuypers-Bovendonk-2008
  • Leeuwen, Wies (A.J.C.) van, en Bernadette van Hellenberg Hubar, ‘De beginselloosheid tot adagium verheven’, De polemische restauratie van de Sint-Servaas te Maastricht, De Sluitsteen 6 (1990-1991), pp. 75-97. | http://bit.ly/Evaluatie-Servaaskerk-1991.

Vanhellenberghubar.org

Deze rubriek behelst een selectie van de belangrijkste items op deze site. Aanvankelijk ben ik uitgegaan van de titel, de URL en een korte toelichting. Inmiddels blijkt er toch een voorkeur te bestaan voor een meer klassieke titelbeschrijving. Een en ander wordt gecombineerd in de volgende paragraaf.

Verhalende items
  • Mahi Binebine in Musée de la Palmeraie, Marrakesh: prachtig werk van een hedendaagse kunstenaar en een generatiegenoot: http://wp.me/p4eh3s-o9
  • Caelestis urbs Jeruzalem: de lezing in de nieuwe Bavo (maar ook bij het Rijksmuseum speelde dit thema) (2014): http://wp.me/P4eh3s-cp
  • De jongste Cuypers in Zandvoort: over de Agathakerk van Pierre J.J.M. Cuypers (junior) in Zandvoort uit 1928, een ontwerp dat geheel en al van zijn hand is (2014): http://wp.me/p4eh3s-s3
  • De erfgoedSWOT© gaat over het instrument dat ik ontwikkelde voor waardenstellingen en daarop gebaseerde richtlijnen voor restauratie en herbestemming. Dit is de eerste keer dat ik iets uitleg door middel van infogram: http://wp.me/P4eh3s-ke
  • Glans in de nieuwe Bavo (2014): http://wp.me/p4eh3s-sd
  • Op naar Haarlem met in het kort de methode van de waardenstelling over de nieuwe Bavo (2013-14): http://wp.me/P4eh3s-gQ
  • Haptisch erfgoed, over de betegelde lambrisering in de Jacobskerk (1905) van Den Bosch van Joseph Cuypers en Jan Stuyt, in vergelijking met die van de Urbanuskerk (18989-1891) in Nes aan de Amstel van Joseph Cuypers (2014): http://wp.me/p4eh3s-qq
  • Hommage aan het team dat onder leiding van de architect (de magister operum) in 1898 de eerste fase van de nieuwe Bavo voltooide (ook dit is een prominent thema bij Rijksmuseum) (2013): http://wp.me/P4eh3s-7q
  • Interbellumdatabase: Schoonbrood in de Hubertuskerk te Maastricht (2014): http://wp.me/p4eh3s-fU
  • K.R.O.-studio in Hilversum dreigt gesloopt te worden. Maar er zit wel werk van Charles Eyck, Joep Nicolas, Suzanne Nys, Willem Mengelberg en andere interbellumkunstenaars (2014): http://wp.me/p4eh3s-u2
  • Palet van het interbellum laatste dag is gewijd aan het einde van de gelijknamige tentoonstelling in museum De Wieger te Deurne: http://wp.me/p4eh3s-xg
  • Ruskin in de nieuwe Bavo geeft aan de hand van een raadsel een beeld van de betekenis van de Engelse kunsttheoreticus John Ruskin voor Joseph Cuypers (2013): http://wp.me/P4eh3s-ak
  • Daar schoten drie stralen dooreen … schreef ik naar aanleiding van de verbanning van een van de meest geliefde kerstliederen uit de canon van katholieke kerk in Nederland. Er is maar weinig respect voor het nationale erfgoed dat de gebroeders Alberdingk Thijm moeizaam bij elkaar hebben gesprokkeld en ‘gerestaureerd’: http://wp.me/p4eh3s-8H
  • Vue op de nieuwe Bavo, of hoe de waardenstelling is gebruikt voor de televisie-uitzending van 29 oktober 2013: http://wp.me/P4eh3s-7u
  • De naakte waarheid van Hendrik Wiegersma: over de allegorie in een van de glas-in-loodramen in museum De Wieger te Deurne: http://wp.me/p4eh3s-y6
  • Matthieu Wiegman in de Obrechtkerk gaat over de positieve recensie van Henk van Os van De genade van de steiger: http://wp.me/p4eh3s-if
Titelbeschrijvingen
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Sacramentskerk Tilburg (2005)’, op: vanhellenberghubar.orghttp://wp.me/P4eh3s-PS (2014).
    → Ze staat er nog steeds, de Sacramentskerk in Tilburg. Wordt het wel of geen herbestemming? Inmiddels is meer bekend over het monumentale glas-in-lood van Jan Dijker.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Dertig jaar later’, op: vanhellenberghubar.org, http://wp.me/p4eh3s-Ny (2014).
    → Dertig jaar na het debat rond de uitmonstering van P.J.H. Cuypers in de Maastrichtse Servaaskerk.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Fotodocumentatie Paterskerk’, op: vanhellenberghubar.org, http://wp.me/p4eh3s-pI (2014).
    → Hoe met verschillende nagenoeg professionele ‘amateur’fotografen voor de fotodocumentatie van de Paterskerk te Eindhoven is gezorgd. Een resultaat om trots (en jaloers) op te zijn.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Hoe het mozaïek boven de Mariaboog in de nieuwe Bavo oorspronkelijk oogde’, op: Vanhellenberghubar.org, http://wp.me/a4eh3s-E6 (2014).
    → Met een veelzeggende citaat uit het artikel van A. van der Boom over dit werk (zie hierboven in de algemene bibliografie).
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Joseph Cuypers | Nes aan de Amstel’, op: vanhellenberghubar.org, http://wp.me/P4eh3s-bK (2014).
    → Het eerste zelfstandige ontwerp van Joseph Cuypers is van grote klasse. Het laat in de kruisweg onder meer zien hoe Beuroner invloeden zijn verwerkt.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Lambert Lourijsen in Zandvoort’, op: Vanhellenberghubar.org, http://wp.me/p4eh3s-sF (2014).
    → Een stilistische, iconografische en bescheiden materiaaltechnische analyse van dit onbekende werk van Lambert Lourijsen die in 1923-1926 mozaïeken maakte voor de Sacramentskapel van de nieuwe Bavo.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg,Proefschrift Arbeid & Bezieling’, op: Vanhellenberghubar.org, http://wp.me/P4eh3s-eI (2014).
    → Dit item betreft de Engelse samenvatting van het proefschrift over het beeldprogramma van de voorgevel van het Rijksmuseum te Amsterdam en de Teekenschool te Roermond.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Ruïne Hoogcruts (2010)’, op: Vanhellenberghubar.orghttp://wp.me/P4eh3s-Dl (2010)
    → De samenvatting van het onderzoeksrapport over Hoogcruts, waar tot mijn verbazing de iconologie van de heilig Grafkapel als het thema naar voren kwam. Maar de rijke geschiedenis van dit klooster behelst nog veel meer!
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Schoonhoven’s Leda en de zwaan’, op: Vanhellenberghubar.org, http://wp.me/p4eh3s-HT (2014).
    → Wat bindt Schoonhoven met de monumentale kunstenaars van rond 1900? Juist ja, linoleum!
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, ‘Verhalen aan de muur in perspectief. De Clemenskerk te Merkelbeek’, op: Vanhellenberghubar.org, http://wp.me/P4eh3s-KN (2014).
    → Achtergrondverhalen bij het publieksboekje over de schilderingen in de Clemenskerk van Merkelbeek (vooralsnog alleen met wachtwoord).
Erfgoedraadsels

Voorlopig worden de erfgoedraadsels buiten de bibliografie gehouden, behalve als ze veel informatie bevatten, zoals ‘Ruskin in de nieuwe Bavo’ | http://wp.me/P4eh3s-ak. Wel kun je hier een beknopt overzicht vinden.

Nieuwsbrief

Ik heb het nog maar een paar keer gedaan, een nieuwsbrief gepubliceerd. Het is zonder meer leuk werk om te doen, maar het vergt altijd meer tijd dan je van te voren dacht. Et voilà, mijn bescheiden collectie:

Wordt vervolgd!

B.2

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

BewarenBewaren


  1. a.o.=auteur onvermeld 

  2. Verkorte link van dit item: http://bit.ly/VHH2bibliografie

Daar schoten drie stralen dooreen …

J.A. Alberdingk Thijm portret en profile

J.A. Alberdingk Thijm portret en profile (in de vierpas staan met de klok mee de woorden: godsdienst, kunst, vaderland en taal). Het portret is tegenwoordig te bewonderen in Museum Cuypershuis te Roermond. Herkomst: KDC Nijmegen.

We zijn er zo langzamerhand wel aan gewend dat er binnen de katholieke kerk merkwaardige dingen gebeuren; dat zaken die allang afgehandeld hadden moeten zijn – zoals voorbehoedsmiddelen, celibaat en vrouwelijke voorgangers – in een doodlopende straat liggen te verschimmelen en trivia de voorrang krijgen. Hoewel … trivia? Kun je het afschaffen van het Nederlandse kerstliedje ‘De herdertjes lagen bij nachte’ echt als iets onbenulligs afdoen? Want dat is inmiddels (in 2013) door Rome gedaan, op voordracht van de Nederlandse Raad voor Liturgie. Niet dat er een verbod op het zingen ligt, oh nee, maar niet meer in kerkelijk verband, als onderdeel van de eredienst. Is het zomaar weer de volgende publicitaire flater van klasse van de Una sancta? Het is in ieder geval een tot treurnis stemmende miskenning van eeuwenoude volksvroomheid. En daar zou de kerk nu net haar bestaansrecht aan moeten ontlenen. Dit is echter niet het enige, want er schuilt nog meer achter.

Peter Nissen merkte op Facebook op dat J.A. Alberdingk Thijm de schrijver is van dit liedje, maar dat klopt niet helemaal. Het is namelijk een oud Utrechts volksliedje waarvan de ouderdom zich verliest in de tijd. Samen met zijn jong gestorven broer, de componist, musicus en musicoloog Lambert, heeft Thijm in 1852 teksten en partituren van dit soort oude kerstliedjes verzameld en uitgegeven. Wat dat voor een karwei is geweest, blijkt wel uit zijn beschrijving:

‘Had het eenige zwarigheden, om de beste texten dier liederen op te sporen, welke in hunne voormalige populariteit. zelve een waarborg hunner inderdaad onmiskenbare epische of lyrische kracht aanboden, het was ongelijk moeilijker de melodiën der meeste machtig te worden. Nu eens moesten er oude organisten of begijntjens, dan eens bedelaarskinderen van de straat, wijd en zijd in verschillende streken verspreide zangers en zangeressen, in den arm worden genomen, dan weêr door een doolhof van verkeerde aanwijzingen de weg gezocht in een vijftigtal van alom verzamelde handschriften en oude drukken, om te komen tot de traditioneele waarheid – dat is, om den text te doen zingen op de wijs, die er ‘van ouds bij behoorde’: om niet te spreken van de zwarigheid der overbrenging van verschillende onvolkomen noteeringen in nieuw muziekschrift, de kiesche bepaling van maatsverdeeling, waar die slechts zeer duister in het oude stuk was aangeduid en toch,. om den zang der verschillende koepletten den ongeoefenden duidelijk te maken, diende te worden vastgesteld; noch van de aanhoudende slingering der keuze tusschen het oude eigenaardige maar moeilijke of thands impopulaire en het nieuwere plattere , maar aangenamere. Bovendien, voor het letterkundig gedeelte had men den voorarbeid van vele verdienstelijke mannen; voor het muzikale was NIETS gedaan […].’

Het had dan ook heel wat werk gekost om tot publicatie van het resultaat te komen: een boekwerk dat de weidse titel kreeg van Oude en nieuwere kerstliederen benevens gezangen en liederen van andere hoogtijden en heilige dagen alsook van den advent en de vasten, gerangschikt naar de orde van het kerkelijk jaar, waaraan zijn toegevoegd eenige geestelijke liedekens van gemengden inhoud (Amsterdam 1852). De manier waarop de gebroeders Thijm dit materiaal presenteerden was niet zonder precedent: want net zoals Jozefs latere zwager, architect Pierre Cuypers, middeleeuwse kerken restaureerde en ‘voltooide’, deden zij dat met deze liedjes. Volgens de biografie over Thijm van Michel van der Plas is de tekst van De herdertjes, die slechts rudimentair bewaard was gebleven, tenslotte wel zo sterk omgewerkt dat het in zijn ogen een opus van Thijm is geworden. Met name het volgens hem weinig geslaagde couplet over de drie stralen zou geheel van de hand van Jozef zijn. Het voert te ver om daar hier op door te gaan, maar laat die tekst nu net van toepassing zijn op bepaalde thema’s die in de voorgevel van het Rijksmuseum zijn verwerkt. Hoewel Van der Plas tegen dit soort werk aankijkt als lang geleden kunsthistorici tegen de neogotiek, denkt ook hij dat zonder toedoen van de gebroeders Thijm veel verloren zou zijn gegaan.

En nu meent Nederlandse Raad voor Liturgie in te moeten grijpen en dit stukje kerkelijk cultuurgoed te moeten verbannen. Wat me het meest prikt bij deze actie van de Una sancta, is de miskenning van het werk van een man die een van de grootste voorvechters was van het herstel van de kerkelijke hiërarchie in Nederland in 1853. Michel van der Plas stelt terecht dat het de leken zijn die dit hebben klaargespeeld, waarbij vaak opgebokst moest worden tegen de opinies van vaderlandse geestelijken en Rome. Je kunt het haast niet gekker bedenken. Het kan niet vaak genoeg verteld worden: toen trouwe families als die van Thijm hun werk eenmaal hadden gedaan, werden ze door de kerk zonder pardon van het toneel geschoven. De nieuwe kerkelijke leiders in Nederland hadden geen behoefte aan strijdbare, onafhankelijk denkende katholieken. Die hadden hun tijd uitgediend. Het geeft te denken!

De piano van Antoinette Alberdingk Thijm, ontworpen door Pierre J.H. Cuypers

De piano van Nenny Alberdingk Thijm was een huwelijksgeschenk van haar man, Pierre J.H. Cuypers in 1858. Op de piano staan in het rechter paneel belangrijke promotors en componisten van kerkmuziek weergegeven: tweede van rechts staat Lambert Alberdingk Thijm. Op de foto staat de piano nog waar hij hoort, namelijk in het Cuypershuis te Roermond. Tegenwoordig staat het instrument tussen de vele topstukken haast onzichtbaar opgesteld in het Rijksmuseum.

Bronnen

  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Arbeid en Bezieling; de esthetica van P.J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm en V.E.L. de Stuers, en de voorgevel van het Rijksmuseum, Nijmegen 1997
  • Plas, Michel van der, Vader Thijm, biografie van een koopman-schrijver, Baarn 1995.
  • Thijm, J.A. en L.J.A. Alberdingk, Oude en nieuwere kerstliederen benevens gezangen en liederen van andere hoogtijden en heilige dagen alsook van den advent en de vasten, gerangschikt naar de orde van het kerkelijk jaar, waaraan zijn toegevoegd eenige geestelijke liedekens van gemengden inhoud, Amsterdam 1852.
  • Thijm, J.A. Alberdingk, Enkele trekken eener characterschets. Gedachtenis eens vroeg verloren broeders, z.p. (Amsterdam) 1855: bron van het citaat hierboven en van het ontwerp voor de zerk van de familie Alberdingk Thijm.
  • www.omroepbrabant.nl d.d. 15 november 2013. Als PDF ook te vinden in @omtedelen.
Familiegraf Alberdingk Thijm

De dood van zijn broer Lambert was de reden voor Thijm om een grafplaat voor de familie te ontwerpen. Later werd hij zelf ook in dit graf bijgezet. Herkomst: Thijm, Enkele trekken eener characterschets (zie bronnenlijst hiervoor).