Prikbord met nota bene’s

Prikbord — Zoals op de hoofdpagina uitgelegd maakt het prikbord deel uit van het open atelier van de Joseph Cuypers Collectie. Hier vind je allerlei losse stukjes informatie die te maken hebben met de nota bene’s bij de beschrijving van de stukken uit de Joseph Cuypers Collectie in MAÏS. Voor een deel moeten deze verder uitgewerkt worden en voor het overige staan ze hier met extra informatie en bronverwijzingen ten behoeve van het E-boek over de inventarisatie en de biografie.

Het gaat om een wisselende selectie die we nu al on line zetten. Waarom we dat doen? Omdat we graag ons voordeel doen met de kennis van anderen, dus als je aanvullingen of correcties hebt, heel graag doorgeven via deze link.

De terugkerende aanduiding hieronder van GAR, JCC, v.n. staat overigens voor Gemeentearchief Roermond, Joseph Cuypers Collectie, voorlopig nummer.

Joseph Cuypers Collectie: bloedstollend is dat archiefwerk! En af en toe denk ik dat Joseph Cuypers me roept ... Foto's en collage bvhh.nu 2017

Ik meende wel dat Joseph Cuypers me riep, maar Pierre M. Cuypers (III) attendeerde me erop dat dit het handschrift is van zijn vrouw Delphine Povel die hier begon met een brief aan haar zusje Bernadette. Wat zegt het dat ik dat zelf niet opgemerkt heb, want de handschriften van het echtpaar zijn – na zoveel leeswerk – vertrouwd en goed te onderscheiden. Overigens is het ook prima om geroepen te worden door Delphine. Uit de vele brieven komt ze naar voren als een pittige vrouw. Collage, tekst en foto’s bvhh.nu 2018.

__________________

→ GAR JCC v.n. 179: Condoleances naar aanleiding van het overlijden van Joseph Cuypers, 20 januari 1949, met algemeen bedankbriefje van Pierre J.J.M. Cuypers

Notabene — De condoleances zijn onder meer gericht tot Delphine die een paar maanden eerder, 17 oktober 1948, was overleden. Onder de afzenders zitten Georges Dahmen, Herman Reuser (woonde met zijn vrouw bij Joseph Cuypers en Delphine Cuypers-Povel in in de jaren 1944-1945; eerst Op ’t Zwartbroek en daarna op de Maastrichterweg), E. Versteegh-Vennik (ex-vrouw Paul Versteegh), Theo Rueter, G.A.F. Huisintveld, pastoor Schoolmeester ( verbonden aan R.A.K.), Theo van Reijn, H.C.P. Nuyten, Johan W.B. Beijk (nieuwe Bavo), Jan de Meijer. Voor de condoleances bij gelegenheid van het overlijden van Delphine zie v.n. 197. 

Noot B&M | De brief van Herman Reuser is belangrijk voor situatie in de Tweede Wereldoorlog. Tot dusver is uit de familieverhalen niet bekend dat hij en zijn vrouw bij de familie gebivakkeerd hebben. De brief van E. Versteegh-Vennik geeft informatie over het reilen en zeilen van het pleegzoon Paul (de zoon van een vroeg overleden studievriend van Joseph); hij blijkt zich ontwikkeld te hebben tot een weinig stabiele, onrustige man.

__________________

→ GAR JCC v.n. 173: Correspondentie van en aan Joseph Cuypers tijdens zijn studiereis door België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk-Hongarije, 1884-1885

Notabene —Joseph Cuypers reist voor een deel samen met zijn zus Katrien (Katrina, later Kathy en vanaf 1916 zuster Maria Benedicta bij de redemptoristinnen te Velp). Zie ook de schetsboeken en losse schetsen van die reis: v.n. 17, 31, 41, 42, 47, 58-62, 67; hieruit blijkt dat de studiereis direct begon in Nederland. De brieven aan zijn ouders zijn ondertekend met Joseph. De brieven zijn bij elkaar gehouden in een (hergebruikte) omslag, afkomstig van een van de schetsboekjes (oude ordening). Zie #E-boek: Van Leeuwen, Pierre Cuypers, architect, p. 288.

→ GAR JCC v.n. 172: Stukken met betrekking tot de breuk met Frans Stoltzenberg junior, 1892

Notabene — Frans Stoltzenberg junior, zoon en opvolger van François Stoltzenberg met wie P.J.H. Cuypers in 1852 het atelier Cuypers & Stoltzenberg heeft opgericht, licht Cuypers senior op door een eigen bedrijf te beginnen en uiteindelijk met geld van de firma naar Amerika te gaan. Dit betekende het einde van de firma Cuypers & Stoltzenberg en het begin van de Kunstewerkplaatsen Cuypers & Co. Dit nummer bevat voornamelijk correspondentie hierover tussen Pierre J.H. Cuypers, Delphine Cuypers-Povel en Joseph Cuypers, die de laatste apart heeft gehouden. Het gaat dus om oude ordening. Zie het #E-boek: Hubar, Rien de pareil, deel 1; Schiphorst, Een toevloed van werk, p. 85.

Noot B&M | Het hoofdstuk in Rien de pareil kreeg de veelzeggende subtitel Buddenbrooks revisited. Zeer de moeite waard om te lezen, omdat ook de rol van Joseph Cuypers hierin duidelijk wordt. Vaststaat dat Cuypers senior een buitengewoon eigenwijs iemand was die zowel de raadgevingen van zijn vrouw, zijn zwager als zijn zoon passeerde, met een vertrouwenscrisis en financiële rampspoed als gevolg. Dit verhaal van vaders en zonen, van vertrouwen en bedrog, stond centraal in de Cuypersmusical van Hans van Bergen die in 2007 in Roermond werd uitgevoerd bij gelegenheid van het Cuypersjaar.

__________________

→ GAR JCC 164: Correspondentie van (en tussen) Emmy Cuypers-Kneepkens en Charles Cuypers, 1945-1949

Notabene — Betreft onder meer de brieven van Joseph Cuypers en Delphine Cuypers-Povel aan hun schoondochter. Net zoals bij Joseph en Delphine is de correspondentie tussen Charles en Emmy voor een deel gescheiden opgeslagen, hier vooral vanwege de omstandigheid dat zij in de naoorlogse jaren voor een groot deel noodgedwongen apart leefden. Behelst onder meer een brief van Joseph (1945) waarin hij Charles tot ‘archivaris van onze stam’ benoemt. Er blijkt veel contact met zoon Michael te zijn die vanuit de USA postpakketten stuurt. Delphine’s zus Bernadette Veltman-Povel die eerder al in Meerssen ging wonen, was kwartiermaker voor hun verhuizing.Verder zat ook zus Jeanne in de buurt, en wel in het klooster Sacre Coeur bij Vaals (brief aan Charles Cuypers d.d. 26 februari 1948, v.n. 96). Ten slotte verbleef jongste dochter Yvonne in Mariënwaard in Maastricht (GAR, JCC, v.n. 96, brief van Delphine aan Charles, circa 7-11 augustus 1948). Joseph werkt in deze tijd ondanks zijn slechtziendheid aan de restauratie/herbouw van het ‘Kloosterpension’ van de Kleine Zusters van de Heilige Joseph in Meerssen dat hij in 1932 had gebouwd (2010 gesloopt). Zie aanvullend de correspondentie in v.n. 96.

Noot B&M | Wie is Antoinette die voor Joseph en Delphine zorgt in Meerssen. De zuster van Delphine, Bernadette Veltman-Povel, heeft gezorgd dat het echtpaar daar terecht kon.* In de brief van Joseph aan Charles van 7 november 1948 blijkt het om Antoinette Smeets te gaan. Waarschijnlijk de gezelschapsdame van Bernadette na het overlijden van haar man Karel in 1940. Bernadette zelf overlijdt in Meerssen in 1857 en overleeft haar zuster dus 10 jaar.* Verder zat ook zuster Jeanne Povel in de buurt, en wel in het klooster Sacre Coeur bij Vaals (brief aan Charles Cuypers d.d. 26 februari 1948, v.n. 96). Ten slotte verbleef jongste dochter Yvonne in Mariënwaard in Maastricht (GAR, JCC, v.n. 96, brief van Delphine aan Charles, circa 7-11 augustus 1948). Een bijzonderheid of niet, brieven werden in die tijd een paar keer achter elkaar gelezen, zoals Delphine schrijft aan Emmy, zelfs bij de afstand Meerssen-Roermond. Emmy doet na de dood van Joseph in haar brief een boekje open over Marguerite en Pierre die volgens haar liever hebben dat Charles niet terugkomt (GAR, JCC, 22 januari 1949, v.n. 96).

Voor het ‘Kloosterpension’ zijn verschillende items opgeslagen in Zotero, die nader uitgewerkt worden.*

Wordt vervolgd!

__________________

→ GAR JCC v.n. 118: Inleiding tot de eisen waaraan een kunstwerk moet voldoen, door Pierre J.H. Cuypers

Notabene — Handschrift Pierre J.H. Cuypers, oorspronkelijk in pen, met later aantekeningen in potlood. Waarschijnlijk gebruikt voor lessen aan de Quellinusschool en/of de Rijksschool voor Kunstnijverheid in het Rijksmuseum te Amsterdam. Thema’s: ‘aesthetica’, ontwerpen op systeem (geometrie, patronen), ‘symmetrie’ en ‘ponderation’, ‘denkbeeld’ en ‘wezen’, ‘Karakter en stijl’, ‘Symboliek’, ‘Het meetkundig geometrische element’, ‘Stijl’, ‘Symbool’, ‘(Ornament) De Versiering’, ‘De Kleuren’. #PM Einddatum bepaald door afscheid Rijksmuseumscholen in 1895 (?) Zie uitnodiging uitreiking oorkonde 1895 in GAR JCC v.n. 93.

Noot B&M | Pierre J.H. Cuypers werd in 1881 benoemd tot docent aan de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers en de Rijksschool voor Kunstnijverheid die na 1885 (?) gevestigd waren op de zolder van het Rijksmuseum. Datum ontleend aan: Cuypers, (toeschrijving), Joseph. “Petrus Josephus Hubertus Cuypers”. Architectura, Orgaan van het Genootschap Architectura et Amicitia 5 (1897): 1–4. http://bit.ly/Architectura-Tresor.

__________________

→ GAR JCC v.n. 117: Stukken met betrekking tot het rapport over de O.L. Vrouwe Hemelvaart te Heemstede ten behoeve van de liturgische commissie van het bisdom Haarlem, 1925

Notabene — Deze kerk werd ontworpen door Joseph Cuypers en Pierre J.J.M. Cuypers en in gebruik genomen in 1926 (bron: parochiesite). Typologisch vormt het gebouw een hybride tussen de klassieke kruiskerk en de koepelkerk (centraalbouw) met als doel de liturgische betrokkenheid van de kerkganger te vergroten (volkskerk, Liturgische Beweging).

Noot B&M | De parochiesite verwijst naar W. de Groot-Boot, M. Bakker, M. Wagemaker, Onze Lieve Vrouw Hemelvaart, 75 jaar parochieleven aan het Valkenburgerplein, Uitgeverij De Vrieseborgh, Haarlem 2002.
Het lemma op Reliwiki is te globaal om te gebruiken als verwijzing. Daaraan is wel ontleend dat in 2018 besloten is de kerk op termijn buiten gebruik te stellen.

Binnenkort verschijnt een artikel over deze kerk van Gert M. van Kleef die bezig is met de voorbereiding van een proefschrift over het kerkelijke oeuvre van Joseph Cuypers.

Voor het liturgische concept van de volkskerk en de daaruit voortgekomen Christocentrische kerk zie Rackham en Hubar, De Sacramentskerk te Tilburg (2005), pp. 34-46. Voorts Rackham m.m.v. Hubar, De Steentjeskerk te Eindhoven (2019).

__________________

→ GAR JCC v.n. 113: Stukken met betrekking tot de oprichting van de Bond van Nederlandsche Bouwkundige Vereenigingen en de Bond van Nederlandsche Architecten, met een overzicht van steun betuigende architecten; en van de R.K. Architecten Vakvereeniging, 1898-1933

Notabene — Centrale spelers hierin zijn De Maatschappij ter Bevordering van de Bouwkunst en Architectura et Amicitia. Uiteindelijk leidden deze ontwikkeling tot het ontstaan aan de B.N.A. Bij de ondertekenaars van de oproep tot een Bond van Nederlandsche Bouwkundige Vereenigingen zitten onder meer J.H. Leliman, Eug. Gugel, Henri Evers, W. Kromhout, C.B. Posthumus Meyes (doorgestreept), F.J. Nieuwenhuijs, K.P.C. de Bazel, J.W. Boerbooms, C.A. Huijgen, J.L.M. Lauweriks, J. van Gils, D.A.N. Margadant, L.M. Moolenaar, Nic. Moolenaar, C.W. Nijhoff, W. te Riele, J.A.G. van der Steur, Jac. van Straaten, Joseph Cuypers, W.C. Deenik junior (toegevoegd in handschrift JC) (zie artikel David Mulder Cuypersbulletin), J.G. van Gendt (toegevoegd in handschrift JC), D.J. Nijland (toegevoegd in handschrift JC). De R.K. Architecten Vakvereeniging lijkt een initiatief van Joseph Cuypers en Pierre J.J.M. Cuypers (tweespalt standsorganisatie en vakorganisatie).

Noot B&M | Lijst nog completeren met namen, functies en de relatie tot Joseph Cuypers.

__________________

→ GAR JCC v.n. 109: Stukken met betrekking tot modernisering van het Bernulphusgilde

Notabene — Met onder meer statutenwijziging 1896 (reacties van Jan Brom, Hendriks van der Geld, Nics Molenaar, M. Maarschalkerweerd, Hermans Smits Eindhoven). Violier; K.S.A. Het Bernulphusgilde (1869) had als doel om de clerus te sensibiliseren voor historische en eigentijdse kerkelijke kunst en architectuur. De oprichter, monseigneur G.W. van Heukelum, deed dat door middel van bijeenkomsten met lezingen, excursies en de uitgave van een eigen tijdschrift, Het Gildeboek. Aanvankelijk was het lidmaatschap beperkt voor de clerus. Vanaf medio jaren 1880 werd de vereniging opengesteld voor leken. Joseph Cuypers en zijn vriend Antoon Derkinderen werden in 1888 lid.

Noot B&M | Herkomst: Wikipedia. Hubar, De nieuwe Bavo, pp. 54, 56.

Nog uitzoeken: K.S.A.

__________________

→ GAR JCC v.n. 1: Schetsboek België, Nederland, Engeland, Duitsland. België: Montjoie, Weismes, Visé Haute. Nederland: Haarzuylens, Zutphen, Denekamp (Wolter te Riele), Vondelstraat Amsterdam, Beverwijk (1914-1915), Meerssen Tweebruggen (1945). Engeland: W.F. Dixon Londen. Duitsland: München, 1914-1945

Notabene — Schutblad: Jos Cuypers. BNA. C.B.Ing. Vondelstraat 77 Amsterdam APRIL – 1914 / Joh. Van Oostveen (?). W.F. Dixon, glazenier van de Voorhal van het Rijksmuseum (1848-1929). Door papierschaarste Tweede Wereldoorlog hergebruikt.

Noot B&M | Kennelijk hielden de architecten Cuypers, of in ieder geval Joseph, contact met Dixon na de glazen die hij leverde voor het Rijksmuseum.

Kennisgeving van de opheffing van de VOF Cuijpers & Co te Roermond tussen P.J.H. Cuypers en J.Th.J. Cuypers op 1 februari 1912. Foto Marij Coenen 2018.

Kennisgeving van de opheffing van de VOF Cuijpers & Co te Roermond tussen P.J.H. Cuypers en J.Th.J. Cuypers op 1 februari 1912. Joseph zet de ‘de zaken der vennootschap onder denzelfden firmanaam’ voort. Een jaar later, 1913, komt er een nieuwe vennootschap van Joseph en zijn zoon Michael Cuypers die tot circa 1920 blijft bestaan.* Foto Marij Coenen 2018.

Zoals we hierboven hebben aangegeven gaat het om een wisselende selectie. Mocht je in een eerder stadium iets gezien hebben, dat er niet langer staat, of bezig zijn met onderzoek of de voorbereiding van een lezing of artikel, dan kun je ons mailen voor het wachtwoord dat toegang geeft tot het archief van dit prikbord via postvanhellenberghubar@gmail.com.

Wij delen graag, dus iedereen mag gebruik maken van de gegevens die hier staan, maar wel binnen de termen van de Creative Commons licentie.*

Over delen gesproken, je kunt ons en andere onderzoekers helpen door deze pagina te delen via de knop delen onderaan de pagina.

Wordt vervolgd!

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

  • De verkorte titels in de tekst hierboven verwijzen naar de bibliografie van de Joseph Cuypers Collectie en/of van de integrale website.
  • Zotero is een gratis referentiemanager, waarin literatuur en andere verwijzingen inzake dit project zijn opgeslagen. Voor meer informatie volg deze link. Te zijner tijd komt de deelverzameling met betrekking tot dit project on line: Joseph Cuypers Collectie (zoektermen klooster, Meerssen).
  • Cuypers, Pierre M. “CUYPERS – MyHeritage”. MyHeritage, 2018-2019. http://bit.ly/2OGqofQ-JCC.
  • Precieze verwijzing in de brieven in GAR JCC nog opzoeken.
  • Toepasselijke nummers in GAR JCC nog opzoeken. 
  • In principe mag iedereen gebruik maken van de gegevens die hier staan, maar wel binnen de termen van de Creative Commons gespecificeerd onder deze link: http://bit.ly/Copyright-CC-BY-NC-SA-4-0. Dus geen commercieel gebruik en absoluut naamsvermelding, zoals geldt voor al onze teksten en foto’s op deze site. Hiertoe rekenen we ook onze pagina’s op Facebook en Blogger. Voor de goede orde, alles wat ten dienste komt van kennisverspreiding, beheer en behoud van erfgoed zonderen we uit van commercieel gebruik.

Over Joseph Cuypers is nog meer te vinden bij De nieuwe Bavokathedraal en Cuypers assortiment.

Het project komt verder met grote regelmaat aan de orde op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB
Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat de berichten over Joseph Cuypers en dit project een nog grotere actieradius bereiken!

Naar bovenstaand item kan verwezen worden als: Hubar, Bernadette van Hellenberg, en Marij Coenen. “Prikbord met nota bene’s”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2018-2019. bit.ly/2BH5fP1-VanHH2Org.

Verkorte link van deze pagina: bit.ly/2BH5fP1-VanHH2Org

← Naar de hoofdpagina van de Joseph Cuypers Collectie