Prikbord met nota bene’s

Prikbord — Op dit prikbord vind je allerlei losse stukjes informatie die te maken hebben met de nota bene’s bij de beschrijving van de stukken uit de Joseph Cuypers Collectie in MAÏS. Voor een deel moeten deze verder uitgewerkt worden en voor het overige staan ze hier met extra informatie en bronverwijzingen ten behoeve van het E-boek over de inventarisatie.

Het gaat om een wisselende selectie die we nu al on line zetten. Waarom we dat doen? Omdat we graag mijn voordeel doen met de kennis van anderen, dus als je aanvullingen of correcties hebt, heel graag doorgeven via vanhellenberghubar@gmail.com.

En ja, iedereen mag gebruik maken van de gegevens die hier staan, maar wel binnen de termen van de Creative Commons, gespecificeerd onder deze link: http://bit.ly/Copyright-CC-BY-NC-SA-4-0. Dus geen commercieel gebruik en absoluut naamsvermelding, zoals geldt voor al onze teksten en foto’s op deze site.

Joseph Cuypers Collectie: bloedstollend is dat archiefwerk! En af en toe denk ik dat Joseph Cuypers me roept ... Foto's en collage bvhh.nu 2017

Ik meende wel dat Joseph Cuypers me riep, maar Pierre M. Cuypers (III) attendeerde me erop dat dit het handschrift is van zijn vrouw Delphine Povel die hier begon met een brief aan haar zusje Bernadette. Suf dat ik dat zelf niet opgemerkt heb, want de handschriften van het echtpaar zijn – na zoveel leeswerk – goed te onderscheiden. Voor de rest is het geen punt, want ik word ook graag geroepen door Delphine. Uit de vele brieven komt ze naar voren als een pittige vrouw. Collage, tekst en foto’s bvhh.nu 2018.

→ v.n. 118: Inleiding tot de eisen waaraan een kunstwerk moet voldoen, door Pierre J.H. Cuypers

Notabene — Handschrift Pierre J.H. Cuypers, oorspronkelijk in pen, met later aantekeningen in potlood. Waarschijnlijk gebruikt voor lessen aan de Quellinusschool en/of de Rijksschool voor Kunstnijverheid in het Rijksmuseum te Amsterdam. Thema’s: ‘aesthetica’, ontwerpen op systeem (geometrie, patronen), ‘symmetrie’ en ‘ponderation’, ‘denkbeeld’ en ‘wezen’, ‘Karakter en stijl’, ‘Symboliek’, ‘Het meetkundig geometrische element’, ‘Stijl’, ‘Symbool’, ‘(Ornament) De Versiering’, ‘De Kleuren’. #PM Einddatum bepaald door afscheid Rijksmuseumscholen in 1895 (?) Zie uitnodiging uitreiking oorkonde 1895 in v.n. 93.

PM | Pierre J.H. Cuypers werd in 1881 benoemd tot docent aan de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers en de Rijksschool voor Kunstnijverheid die na 1885 (?) gevestigd waren op de zolder van het Rijksmuseum. Datum ontleend aan: Cuypers, (toeschrijving), Joseph. “Petrus Josephus Hubertus Cuypers”. Architectura, Orgaan van het Genootschap Architectura et Amicitia 5 (1897): 1–4. http://bit.ly/Architectura-Tresor.

__________________

→ v.n. 117: Stukken met betrekking tot het rapport over de O.L. Vrouwe Hemelvaart te Heemstede ten behoeve van de liturgische commissie van het bisdom Haarlem, 1925

Notabene — Deze kerk werd ontworpen door Joseph Cuypers en Pierre J.J.M. Cuypers en in gebruik genomen in 1926 (bron: parochiesite). Typologisch vormt het gebouw een hybride tussen de klassieke kruiskerk en de koepelkerk (centraalbouw) met als doel de liturgische betrokkenheid van de kerkganger te vergroten (volkskerk, Liturgische Beweging).

PM | De parochiesite verwijst naar W. de Groot-Boot, M. Bakker, M. Wagemaker, Onze Lieve Vrouw Hemelvaart, 75 jaar parochieleven aan het Valkenburgerplein, Uitgeverij De Vrieseborgh, Haarlem 2002.
Het lemma op Reliwiki is de globaal om te gebruiken als verwijzing. Daaraan is wel ontleend dat in 2018 besloten is de kerk op termijn buiten gebruik te stellen.

Het is goed mogelijk dat Pierre J.J.M. het gebouw heeft ontworpen en Joseph Cuypers als hoofd van het architectenbureau is vermeld. In die zin herhaalt de geschiedenis zich, waarbij Joseph de plaats van zijn vader inneemt en zijn zoon die van hem.

Voor het liturgische concept van de volkskerk en de daaruit voortgekomen Christocentrische kerk zie Rackham en Hubar, De Sacramentskerk te Tilburg (2005), pp. 34-46. Voorts Rackham en Hubar, De Steentjeskerk te Eindhoven (2019).

__________________

→ v.n. 113: Stukken met betrekking tot de oprichting van de Bond van Nederlandsche Bouwkundige Vereenigingen en de Bond van Nederlandsche Architecten, met een overzicht van steun betuigende architecten; en van de R.K. Architecten Vakvereeniging, 1898-1933

Notabene — Centrale spelers hierin zijn De Maatschappij ter Bevordering van de Bouwkunst en Architectura et Amicitia. Uiteindelijk leidden deze ontwikkeling tot het ontstaan aan de B.N.A. Bij de ondertekenaars van de oproep tot een Bond van Nederlandsche Bouwkundige Vereenigingen zitten onder meer J.H. Leliman, Eug. Gugel, Henri Evers, W. Kromhout, C.B. Posthumus Meyes (doorgestreept), F.J. Nieuwenhuijs, K.P.C. de Bazel, J.W. Boerbooms, C.A. Huijgen, J.L.M. Lauweriks, J. van Gils, D.A.N. Margadant, L.M. Moolenaar, Nic. Moolenaar, C.W. Nijhoff, W. te Riele, J.A.G. van der Steur, Jac. van Straaten, Joseph Cuypers, W.C. Deenik junior (toegevoegd in handschrift JC) (zie artikel David Mulder Cuypersbulletin), J.G. van Gendt (toegevoegd in handschrift JC), D.J. Nijland (toegevoegd in handschrift JC). De R.K. Architecten Vakvereeniging lijkt een initiatief van Joseph Cuypers en Pierre J.J.M. Cuypers (tweespalt standsorganisatie en vakorganisatie).

PM | Lijst nog completeren met namen, functies en de relatie tot Joseph Cuypers.

__________________

→ v.n. 109: Stukken met betrekking tot modernisering van het Bernulphusgilde

Notabene — Met onder meer statutenwijziging 1896 (reacties van Jan Brom, Hendriks van der Geld, Nics Molenaar, M. Maarschalkerweerd, Hermans Smits Eindhoven). Violier; K.S.A. Het Bernulphusgilde (1869) had als doel om de clerus te sensibiliseren voor historische en eigentijdse kerkelijke kunst en architectuur. De oprichter, monseigneur G.W. van Heukelum, deed dat door middel van bijeenkomsten met lezingen, excursies en de uitgave van een eigen tijdschrift, Het Gildeboek. Aanvankelijk was het lidmaatschap beperkt voor de clerus. Vanaf medio jaren 1880 werd de vereniging opengesteld voor leken. Joseph Cuypers en zijn vriend Antoon Derkinderen werden in 1888 lid.

PM | Herkomst: Wikipedia. Hubar, De nieuwe Bavo, pp. 54, 56.

Nog uitzoeken: K.S.A.

__________________

Lezingen, concept artikelen, drukproeven en studies
→v.n. 145 Lezing Stockholm met retroacta, 1916-1918

Notabene — De bewaarde krantenknipsels (namen niet zichtbaar) van een lezing over ‘Het wezen der architectuur’ (met lichtbeelden) van december 1916 (Den Haag, Academie van Beeldende Kunsten) doen vermoeden dat Joseph Cuypers deze heeft gebruikt voor het schrijven van een lezing in het Frans voor Stockholm. Op de omslag staat tweemaal in zijn handschrift Stockholm, in pen en potlood. Voorts in potlood: ‘Geschikt voor Rio de Janeiro’. ‘Nederland in den vreemde/’ ‘1917-18?’. De vermelding van Rio de Janeiro kan te maken hebben met de poging van zijn jongste zoon Charles op daar werk te vinden. In de inventarissen van het NHI/Nai met betrekking tot het architectenbureau, de kunstwerkplaatsen en de persoonlijke archieven van leden van de familie Cuypers zijn geen gegevens over de reis naar Stockholm te vinden.

PM | Het betreft de volgende inventarissen:

→ v.n. 144 Lezing Sorbonne te Parijs over stedenbouw en architectuur in Amsterdam, georganiseerd door het Centre d’Études Franco-Hollandaises op verzoek van de Parijse universiteit, 1924

Notabene — Joseph Cuypers heeft zich vanaf de Woningwet van 1902, waarin stedenbouwkundige uitbreidingsplannen voorgeschreven werden, actief beziggehouden met stedenbouw en verschillende van dat soort plannen op zijn naam staan. In de lezing behandelt hij onder meer het Plan Zuid van H.P. Berlage in Amsterdam, dat op dat moment al ver gerealiseerd was. Berlage blijkt een jaar eerder voor dit gremium een lezing verzorgd te hebben over Nederlandse bouwkunst. Secretaris van het centrum was onder meer J.A. Pollones. Andere sprekers dat jaar waren professor J.A.G. van der Steur (TH Delft), Jan Kalf, professor T.K.L. Sluyterman (T.H. Delft), M. Wibaut en M. Verkruysen. Waarschijnlijk wordt met M(eneer) Wibaut F.M. Wibaut bedoeld, die als wethouder veel voor de stadsontwikkeling en volkshuisvesting in Amsterdam heeft betekend. M(eneer) Verkruysen was H.C. Verkruysen, medewerker van de jaarboeken van de VANK (V.A.N.K., Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst) en vanaf 1926 hoofdredacteur van het tijdschrift Wendingen. De eerste drie personen behoren in ieder geval tot het netwerk van Joseph Cuypers.

PM | De gegevens over de VANK en Verkruysen zijn ontleend aan Thomas, Mienke Simon. Goed in vorm: honderd jaar ontwerpen in Nederland. 010 Publishers, 2008, pp. 42, 58, 70.

Typerend genoeg ontbreekt de naam van Joseph Cuypers volledig in deze publicatie. Dat is alleen al vreemd in relatie tot de VANK, waarvan het bestuur aanwezig was bij de huldiging van de architect bij gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag. Bron: “Huldiging Joseph Cuypers”. Algemeen Handelsblad/Wikisource, 1931. http://bit.ly/2T1WKoa.

De relatie tot de VANK moet verder uitgediept worden.

Joseph Cuypers stond midden in het debat tussen architecten en de eerste generatie stedenbouwers. De laatste groep meende dat de eerste zich beter niet bezig kon houden met stadsplanning. Zie hierover onder meer Rackham en Hubar, De Sacramentskerk te Tilburg (2005). Voorts Rackham en Hubar, De Steentjeskerk te Eindhoven (2019).

__________________

→ v.n. 121: Stukken betreffende de voordracht over Victor de Stuers op de Monumentendag in Arnhem, later omgewerkt tot artikel bulletin Nederlandsche Oudheidkundige Bond (NOB) (1930, 1943)

Notabene — De voordracht was uit 1930 eveneens voor de NOB, het gelegenheidsartikel uit 1943 bij gelegenheid van de 100ste geboortedag van Victor de Stuers, op verzoek van H.E. van Gelder, namens de redactiecommissie van het bulletin. Joseph Cuypers lag op dat moment (1943) in het O.L. Vrouwegasthuis te Amsterdam. Mogelijk samenhang met v.n. 112 ‘Critische aantekeningen’ Polytechnische School Delft, vanwege de opmerking van Joseph Cuypers in de kladlezing dat hij van De Stuers een verslag moest maken na afloop van zijn studie, opdat de laatste het onderwijs in Delft kon aanpakken. Overigens waren Joseph Cuypers en De Stuers geen vrienden (zie Van Leeuwen, P.J.H. Cuypers (2007)).

PM | De teksten geven een beeld van hoe Joseph Cuypers recht probeert te doen aan de verdiensten van een man met wie hij lange tijd in onmin verkeerde, zo niet gebrouilleerd was.

__________________

→ v.n. 120: Drukproeven van ‘Gedenkschrift bij de Onthulling van het Gedenkteken voor Dr. P.J.H. Cuypers nabij de Munsterkerk te Roermond op den 103den verjaardag zijner geboorte aangeboden door de NV Kunstwerkplaatsen Cuypers & Co 16 Mei 1930’

Notabene — Toevoegingen in handschrift Joseph Cuypers (schoonschrift t.b.v. De drukker). Deze bewijzen dat Joseph Cuypers inderdaad de auteur was en dat de toeschrijving aan hem correct is. Het bronzen beeld van zijn vader op het Munsterplein is ontworpen door August Falize, waarbij Joseph een belangrijke corrigerende invloed heeft gehad. In principe zou het beeld dus op de naam van beide kunstenaars gezet kunnen worden. De mail voor het bronzen beeld is gemaakt bij de Kunstwerkplaatsen, zoals blijkt uit de collectie glasnegatieven van het Cuypershuis.

PM | Voor het beeld van August Falize op de glasnegatieven zie dit webartikel met mijn logboek van de crowdfunding voor de glasnegatieven van het Cuypershuis op het platform if then is now: Hubar, Bernadette van Hellenberg. “Ambassadeur voor Cuypers’ glasnegatieven”. if then is now, 2017. http://bit.ly/ifthenisnow-Cuy2.

__________________

→ v.n. 114 Concept artikelen en drukproeven voor periodieken en verzamelboeken

Notabene — Onder meer: De leeuw als symbool uit Van Onzen Tijd (z.j.). Jeugdherinneringen aan J.A. Alberdingk Thijm (Thijmbundel de Beiaard 1920). Artikel herinrichting Munsterplein voor ‘Tijdschrift voor Volkshuisvesting en Stedebouw’ van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw (1925). Bezoek VANK aan Kunstwerkplaatsen Cuypers & Co voor verenigingsblad (1930). Roermonds Kunstleven voor het ‘Gedenkboek ter gelegenheid van het zevenhonderdjarig bestaan van Roermond als stad’ (1932). De begindatering is gebaseerd op het artikel over de leeuw circa 1910.

PM | Jaartal achterhalen van De leeuw als symbool uit Van Onzen Tijd (z.j.).

Het bezoek van de (V.A.N.K., Vereeniging van Ambachts- en Nijverheidskunst) is goed terug te vinden op Delpher (zoektermen: V.A.N.K. Roermond Cuypers). Een van de berichten komt uit Limburgsch Dagblad, 25-06-1930:

Op het programma staat een bezoek aan de kathedraal, Munsterkerk, Dr. Cuypersmonument, de kunstwerkplaatsen der firma Cuypers en Co, en de glasschilders-ateliers van Nicolas en Zonen, waar diverse in uitvoering zijnde glaswerken zullen worden bezichtigd o.a. de eerste uitgevoerd détails van het door Joep Nicolas te maken Hugo de Grootraam in de Nieuwe kerk te Delft, twee in opdracht van den rijksgebouwendienst vervaardigde vensters voor de nieuwe R.H.B.S. te Tiel enz. In den namiddag zal per motorboot bezoek worden gebracht aan het kerkje Asselt. Op de terugweg zal de stuw bij den Donck bezichtigd worden.

Niet Joseph Cuypers verzorgde de uitleg, maar zijn eerste man, Victor Sprenkels. Saillant detail is het bezoek aan de schilderingen en de glazen van het kerkje van Asselt onder leiding van Joep Nicolas. Deze zijn uitvoerig behandeld in De genade van de steiger. De tekst van de betreffende paragraaf staat integraal op deze site.
Voor Victor Sprenkels (met foto), zie Joseph Cuypers, Gedenkschrift, p. 40.

Cuypers, Joseph Th.J. “Roermonds kunstleven”. In Gedenkboek ter gelegenheid van het zevenhonderdjarig bestaan van Roermond als stad., 334–47. Roermond, 1932.

Het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw is opgericht in 1918. Zie Ruijter, Peter de. Voor volkshuisvesting en stedebouw. Utrecht: Matrijs, 1987.

__________________

→ v.n. 73 Klad en concept artikelen voor niet getraceerde periodieken

Nota bene — Schilderkunst, bouwkunst en Rijksacademie, ongedateerd, 1898 (gedateerd via Groene Amsterdammer). Arti & Industriae, boekband Pierre J.H. Cuypers (z.j.). Polychromie muren en hoogaltaar St. Hippolytus Delft ( z.j.). Glasschilderkunst (ingezonden, initiaal TH, z.j.). Szegeb Hongarije 1931. In Memoriam Eduard Brom (1935). Het verschil tussen lezingen en concept artikelen is niet altijd duidelijk. De begindatering is gebaseerd op het handschrift van een van de kladjes, de einddatering op het stuk over Eduard Brom.

PM | Arti & Industriae op Wikipedia. Naar de architecten Cuypers als grafische ontwerpers is tot dusver nog geen specialistisch onderzoek gedaan.

Joseph Cuypers schreef van tijd tot tijd onder het initiaal TH.

De Hippolytuskerk is ontworpen door Pierre J.H. Cuypers, in 1884-1886 (Wikipedia). Joseph Cuypers heeft de kerk tijdens zijn studietijd zien verrijzen.

__________________

Zoals hiervoor al aangegeven gaat het om een wisselende selectie. Mocht je in een eerder stadium iets gezien hebben, dat er niet langer staat, of bezig zijn met onderzoek of de voorbereiding van een lezing of artikel, dan kun je ons mailen voor het wachtwoord dat toegang geeft tot het archief van dit prikbord via marij.coenen@gmail.com.

Wordt vervolgd!

B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

De verkorte titels in de tekst hierboven verwijzen naar de bibliografie van de Joseph Cuypers Collectie en/of van de integrale website.

Verkorte link van deze pagina: bit.ly/2BH5fP1-VanHH2Org

Unieke zoekterm: #2BH5fP1