Mijn moeder & O.L. Vrouwe van Altijddurende Bijstand

Twee jaar geleden, bij gelegenheid van de 100ste verjaardag van mijn moeder, wilde ik een wat groter webartikel over haar schrijven. Al snel bleek dat dit meer intens en veel intensiever was, dan ik had verwacht. Schrijven over je ouders, roept zoveel op, dat dat meer vergt dan een paar spontane regels op het scherm. Ik besloot toen om mijn ambitie een paar jaar op te schuiven. Grappig genoeg heeft WordPress daar niet op gewacht. Ik had het concept van het artikel namelijk ingepland op 8 september 2020; en toen het betreffende tijdstip zich aandiende, is mijn rudimentaire stukje tekst van een paar jaar geleden spontaan online gegaan. Achteraf kun je je afvragen of het mijn moeder was die niet wilde wachten.

Hoe dat ook zij, het begin is er; een begin dat ik in de loop van de komende jaren stukje bij beetje ga vervolgen, bijwerken, aanvullen en noem maar op. Ongetwijfeld zal ik haar beter leren kennen en vrijwel zeker ook een aantal herinneringen bij moeten stellen. Daar heb ik ook mijn zussen en broers voor. En dat maakt dit werk des te mooier.

En Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand, zul je denken? Waar blijft die in dit verhaal? Een tipje van de sluier licht ik op aan het einde van deze pagina … *

Mijn ouders, Mimi Vogels en Wolter van Hellenberg Hubar, met de tweeling Peter en Bernadette (rechts), geboren op 29 februari 1956.

Mimi (Wilhelmina Johanna Maria Hélène) Vogels (1918-1999) 

Mijn moeder zou dit jaar 102 jaar geworden zijn. Ze werd in 1918 tegen het einde van de Eerste Wereldoorlog geboren op De Besterd in Tilburg, als eerste kind van mijn grootouders. Dat ze niet de oudste was in het gezin, kwam omdat mijn grootmoeder uit een eerder huwelijk twee zoons had, mijn oom Noud en oom Bart. Toen mijn grootouders elkaar ontmoetten waren ze weduwe en weduwnaar: Mien De Kanter-Beukenex was 33 jaar en Pierre Vogels 44. Hij heeft vast niet kunnen bedenken dat hij na een kinderloos huwelijk vader zou worden van liefst twee dochters en vier zoons. Dankzij het onderzoek van mijn neef Joep naar de broer die direct onder haar kwam, Theo Vogels, weten we meer over de omstandigheden waarin de familie leefde.1 Het begon heel eenvoudig daar op De Besterd, in een klein huisje in de Molenbochtstraat, waarin de hoofdruimtes door doeken waren opgedeeld in kamers. Toch was het geen armoe troef, want mijn moeder herinnerde zich dat ze al heel jong vloeiend Duits sprak, doordat ze een Duits kindermeisje had. Ze vertelde er ook bij dat op dat moment veel Duitsers ‘in betrekking’ gingen in Nederlandse huishoudens, omdat het land na de oorlog volledig verarmd was. Als je alleen al denkt aan de zware herstelbetalingen die door de geallieerden aan Duitsland waren opgelegd, zal die toestroom niet van korte duur zijn geweest.

Toen mijn moeder vijf was, maakte het gezin een sterke ontwikkeling door. Mijn grootvader had in 1915 een gloeilampenfabriek opgericht, die zo goed liep, dat hij in 1923 een groot huis in de professor Dondersstraat kon laten bouwen. Het ging om een nieuwe straat in de stadsuitleg langs de Ringbaan Oost, waar zich meer vermogende families vestigden, onder wie de twee Joodse broers, Hans en Alfred Polak.2 Toen mijn moeder er al woonde, zag ze in de buurt nieuwe huizen verrijzen, waaronder die van Hans en Bertha Polak-Cohen (1927-1928) en Alfred en zijn gezin. Het was kennelijk een buurt voor jong en/of Joods kapitaal, te recent vergaard om bij de gevestigde industriëlen te horen die buiten de andere textielfabrikanten geen omgang zochten, of van een bloedgroep waartegen men als katholiek ingesleten bedenkingen koesterde. Dat maakte alles zo dubbel: aan de ene kant herinnerde mijn moeder zich één van de dochters (van Alfred) als een schattig meisje met blonde pijpenkrullen; aan de andere kant vertelde ze me hoe de kerk in die tijd vasthield aan het beeld van het volk dat Christus had vermoord.

Collage met het huwelijk van mammie met Frans van Thiel en het 25-jarig huwelijk grootouders. Collage bvhh.nu 2020.

Op de foto rechtsonder zit Theo Vogels, aan wie mijn neef Joep Vogels een boek heeft gewijd.1 Ook deze foto’s komen daarin voor. Dankzij het werk van Joep heb ik mijn moeders familie beter leren kennen. Klik op de afbeelding voor een uitvergroting.

Mijn grootvader was, zo vertelde mijn moeder, van eenvoudige komaf. Ze wist niets van zijn vader of grootvader, de een metselaar en de ander stratenmaker.1 In 1936, verhuisde het gezin naar kasteeltje Groenendael in Hilvarenbeek. Mijn moeder was toen achttien en vertelde ons dat ze na de verhuizing onmiddellijk rijles kreeg, zodat ze de jongere broers en haar zusje naar school kon brengen. De periode van de Tweede Wereldoorlog is heel mooi door mijn neef Joep in beeld gebracht. Een van de afbeeldingen in zijn boek behelst de trouwfoto van mijn moeder en de vader van mijn drie oudste zusjes, Frans van Thiel die – beiden 24 jaar oud – in 1942 met elkaar trouwden. Mijn zusje Yvonne (1946), die drie jaar scheelde met Annemie (1943) en anderhalf jaar met Margariet (1944), was nog maar een jaar toen hun vader onverwacht ‘s avonds overleed aan een hersenbloeding. Voor mijn moeder, 29 jaar oud, brak toen een zware tijd aan, niet omdat er onvoldoende middelen waren, maar omdat haar schoonvader nauwelijks nog interesse had in haar en de kinderen, omdat ze geen kleinzoon had gebaard.

De foto’s tonen nog even een gelukkig moment, want in 1942 zou de Duitse bezetting een steeds grimmiger karakter krijgen; zowel voor mijn moeder als mijn vader. Mijn moeder verloor haar broer Theo die in 1943 werd opgepakt, en mijn vader kwam in 1942 via het Oranjehotel in Den Haag terecht in Kamp Haaren, in afwachting van zijn proces. Uiteindelijk zou hij als een vrij man de gevangenis op het Wolvenplein in Utrecht verlaten. Het typeert de situatie in de jaren 1950 dat mijn moeder niets wist van de ervaringen van mijn vader toen ze met hem trouwde. 

Wordt vervolgd!

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


In 2019 herdacht ik mijn moeder met #Gom | Gedicht op maandag. Collega bvhh.nu 2019.

De afgelopen jaren heb ik mijn moeder op een alternatieve manier herdacht: http://bit.ly/2ZWDcnS

Verwijzingen
  1. Joep Vogels, Theo Vogels. Student in verzet. Gedreven door geloof, Tilburg 2017, ISBN/EAN 978-90-9030354-3. Het boek kost 22 euro exclusief verzendkosten en kan besteld worden bij de auteur via: j.vogels@vogelvrij.nl Zie verder het item onder deze link.
  2. Over de broers Polak en hun familie is recent het boek verschenen van Arnoud-Jan Bijsterveld, Ons Huis. Op zoek naar een Joodse familie in Tilburg. Verkrijgbaar bij uitgeverij Verloren.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2Md8IqB-MimiVogels

Met 80 kilometer per uur langs Cuyperiaanse ornamenten | Vitruvius

Hoe is dat om met 80 kilometer per uur langs Cuyperiaanse ornamenten te rijden? Is dat iets om naar uit te kijken in deze bizarre tijden, waarin het coronavirus ons leven beheerst. Wij denken van wel, want – het verhaal achter – dit fenomeen is niet alledaags en geeft dus in deze dagen wat afleiding.

Wat staat ons te wachten als we binnen nu en een jaar de N280 in Roermond oprijden? Valt ons oog spontaan op de uitmonstering die dit stukje snelweg anders maakt dan de rest van Nederland? De wanden van de betonbakken zijn namelijk opgesierd met een vrolijk slingerende guirlande, samengesteld uit decoraties ontleend aan het werk en de werkwijze van Pierre J.H. Cuypers (1827-1921). Verder zijn er borstweringen geplaatst waarin drie Roermondse grootheden centraal staan: allereerst Pierre Cuypers zelf, vervolgens zijn vennoot François Stoltzenberg (1805-1875) en lest best schrijfster Marie Sloot (1853-1927), beter bekend onder haar pseudoniem Melati van Java. Zelf hadden we in plaats van Stoltzenberg liever Joep Nicolas gezien die net als Cuypers een kunstenaar van internationale allure was. Wat Marie Sloot betreft had de keuze niet gelukkiger kunnen zijn, zoals je hieronder in vakblad Vitruvius kunt lezen.

Wel weer een aparte opdracht, zei een vakgenoot: jullie boffen maar weer! En dat klopt. Cultuurhistorisch onderzoek waarmee je een handreiking kunt geven aan de mensen die met het concrete ontwerp bezig zijn, is dankbaar werk. Wat in dit geval heel bevredigend was, was de stap die Rutger Wirtz van ipv Delft creatieve ingenieurs heeft gezet om niet alleen motieven van Cuypers als letterlijk citaat te gebruiken, maar ook diens methode te volgen. Zo toont de guirlande tevens een les in drie dimensies van hoe je zelf een ornament schept.

Lezen hoef je gelukkig niet te doen met 80 kilometer per uur, dus … ga er voor zitten en verdiep je in het verhaal. Je kunt het scherm vergroten door op het rechter icoontje te klikken in het raamwerk hieronder.

Met 80 kilometer per uur VIT_Apr.2020_Bernadette_v3

Intussen is er zowaar al sprake van addenda. Tijdens de voorbereiding van een bericht over Marie Sloot op de Facebookpagina van het gemeentearchief van Roermond, kwamen we erachter dat haar voornaam op de borstwering (en dus in ons artikel) ten onrechte als Maria wordt geschreven. Zowel Vilan van de Loo als Yvonne de Vries – een van de eerste onderzoekers die zich in Melati van Java hebben verdiept – zijn er heel duidelijk over dat Marie haar roepnaam was.1 Verder blijkt uit het bevolkingsregister van Roermond dat de familie zich niet in 1871, maar in 1872 in Roermond vestigde: als datum wordt 4 oktober opgegeven, terwijl men op 1 oktober – dus maar een paar dagen ervoor – in Den Haag was geregistreerd. Maries vader, Carel Sloot wordt ingeschreven als ‘OostIndisch ambt.[enaar] met verlof’, wat bevestigt dat men kort ervoor uit Nederlands Indië was overgekomen.2 Het zijn kleine feitjes, maar wel van belang. Op basis van verkeerd geschreven jaartallen kun je tot zulke vreemde conclusies komen, terwijl de ervaring met Joseph Cuypers ons heeft geleerd hoe belangrijk het is om iemand correct aan te duiden.

De nummers van vakblad Vitruvius kun je overigens online lezen. Volg daarvoor deze link.

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen
  • Vries, Yvonne de. “Melati van Java, alias Nicolina Maria Sloot (1853-1927)”. Spiegel van Roermond. Jaarboek voor Roermond. Uitgave van de stichting RURA 1 (1993): 130–37. Loo, Vilan van de. “Sloot, Nicolina Maria (1853-1927) | Biografisch Woordenboek van Nederland”. Huygens ING | KNAW, 12 januari 2015. http://bit.ly/2UTRSW4-JCC.
  • Met dank aan Lian Geuns van GAR die dit verifieerde in het bevolkingsregister; dit is online te raadplegen via Archieven.nl (zoektermen: bevolkingsregister Roermond en vervolgens Carel Sloot en/of Marie Sloot).
Sociale media en erfgoed

VanHellenbergHubar.Org zet sociale media in zowel om nieuws over kunst, cultuur & erfgoed te delen als om vragen te stellen en zo kennis te vergaren. Centraal hierin staat onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB

Ga eens kijken en ‘like’ onze pagina, zodat de berichten over onderwerpen als de voorgaande een nog grotere actieradius bereiken!

Je kunt ons en andere onderzoekers ook helpen door deze pagina te delen via de knop delen onderaan de pagina (graag de hashtag #N280 gebruiken).

Verkorte link van dit item: https://bit.ly/2UuS4KF

Internationale vrouwendag 2020

Internationale vrouwendag 2020 is een dag om te eren! Of liever gezegd, een dag om een vrouw te eren! In dit geval architect ir. Wil C.M. Jansen, vertegenwoordigster van de tweede emancipatiegolf, de architect van de ‘hunkerbunker’ in Rotterdam (1958). Haar voornaam was vanochtend nog onbekend, maar kwam vanmiddag tevoorschijn dankzij een speurtocht van Door Jelsma.*

En dames, laat je niets wijs maken. Er lijkt wel veel ten goede gekeerd te zijn, maar zolang vrouwen zich nog moeten verenigen om hun stem te laten horen, zolang ze achtergesteld worden op het gebied van promotie en salariëring, zolang het niet volstrekt normaal is dat een carrière ruimte biedt voor zwangerschap en kleine kinderen, zijn we er nog lang niet!

En wat dacht je van deze vrouw! Marie Sloot oftewel Melati van Java, actief in de eerste emancipatiegolf. Op haar komen we binnenkort terug in ons artikel over de uitmonstering van de N280 te Roermond in vakblad Vitruvius.* 

Lest best sturen we je door naar het item over de vrouw van Joseph Cuypers, Delphine Povel. Ook zij nam deel aan de eerste emancipatiegolf, maar net als voor Marie Sloot was dat voor haar best ingewikkeld, omdat ze van katholieke huis kwam. Haar hebben we op het voetstuk gezet bij gelegenheid van een eeuw vrouwenkiesrecht.

Op naar betere tijden!

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzigingen naar de flat van Wil Jansen
Verwijzingen naar Marie Sloot alias Melati van Java.
  • Hier volgt binnen kort een link naar ons artikel in Vitruvius.
Sociale media en erfgoed

VanHellenbergHubar.Org zet sociale media in zowel om nieuws over kunst, cultuur & erfgoed te delen als om vragen te stellen en zo kennis te vergaren. Centraal hierin staat onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB

Ga eens kijken en ‘like’ onze pagina, zodat de berichten over onderwerpen als de voorgaande een nog grotere actieradius bereiken!

Verkorte link van dit item: bit.ly/2PTleAo-VanHH2org

Zalig Kerstfeest in 2019 en een bloeiend nieuwjaar

Zalig Kerstfeest in 2019 — Voor al onze vrienden en volgers, voor ieder die ons dierbaar is, een zalig Kerstmis en ontspannen feestdagen.

Kerstgedicht Bernadette & Marij, kunstwerk Udo Zembok 2014, 2019.png

Zoals je uit bovenstaande tekst op kunt maken, dateert dit gedicht van 2014. Uit de reacties die we gisteren kregen na de verzending per mail, was het voor veel mensen een eerste ontmoeting. Een van onze vrienden schreef: ‘Wat een mooi en inspirerend gedicht! Geboorte en dood in de diepgang van het Mysterie’. Kortom, we zijn blij dat Rood | Colourfield opnieuw een weg heeft kunnen banen tussen de enen en nullen. 

Wil je meer gedichten en verhalen lezen, die we bij gelegenheid van Kerstmis, Oud & Nieuw en Driekoningen rondstuurden? Pluk dan eens wat uit dit rijtje:

  • Zalig Kerstfeest in 2019 | Rood/Colourfield via deze link.
  • 2018 Kerstmis en Nieuwjaar 2019 | Zonnebloem via deze link.
  • Tweemaal Driekoningen | Sweet memories (2016; 2018) via deze link.
  • Nieuwjaarswens op Driekoningen (2017) via deze link.
  • Kerstverhaal in de Poolse Kapel (2017) via deze link.
  • Deinend … (2009; 2017) via deze link.
  • Zalig kerstfeest allemaal! (2016) via deze link.
  • Driekoningenfeest (2016 op if then is now) onder deze link.
  • Draaiende spiralen (2015) via deze link.
  • Wat schikt het … (2015) via deze link.
  • Een ster en een kroon (2015-2016) via deze link.
  • De Kerstkapel van de nieuwe Bavo (2015) via deze link.
  • De vlam van de kosmos tegen ‘t blauw | Nieuwjaarswens 2014 via deze link.
  • Rood | Colourfield (2014) via deze link.
  • Boven de Kerstkapel (2013) via deze link.
  • Daar schoten drie stralen dooreen … (2013) via deze link.

Spontaan ontstond zowaar op de laatste dag van het jaar deze collage:

Bernadette en Marij

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Liefhebbers van glaskunst en glas in lood

Ben je geïnteresseerd in glas en lood en glaskunst, bezoek dan Glazeniersstad Roermond. Op de kaart hieronder vind je Galerie Mariska Dirkx in het vroegere glasatelier van de firma Nicolas (op afspraak), de Christoffelkathedraal met onder meer werk van verschillende kunstenaars van de familie Nicolas en Annemiek Punt, en het Historiehuis met de prachtige renaissance glastentoonstelling ‘Een schat aan scherven’ (tot en met 5 januari 2020). Controleer via internet wel eerst de openingstijden.


Klik op de kaart om te vergroten!

Om nog eens na te lezen

… en aan te refereren, de tekst van het gedicht: 

De wind trekt door een tunnel van rood
Van einder naar einder
de bloedrode zon
Tussen ’t purper van de dageraad
en het blauwe uur
voor zonsondergang
Twee ijkpunten in het leven
Met iedere dag een nieuwe begin

Totdat in het grijze middaguur
De vliezen braken
Gedrenkt in bloed
Gods Zoon het leven zag
Drie kruisen werden geslagen
Toen hij in rood de dood versloeg
Zijn licht zich spreidde over het veld
Vol felle klaprooskleuren
In goud en wit en lichtend rood

Nota bene — Al ons werk valt onder de CC-BY-NC-SA licentie. Er mag dus vrijelijk gebruik van gemaakt worden, mits de bron wordt vermeld.

Je kunt dit item delen via de knop delen onderaan de pagina. Het zou helemaal fijn zijn als je daarbij de hashtag #kerstmis gebruikt.

Verkorte link van het item Zalig Kerstfeest in 2019: http://bit.ly/2EQh72j-VanHH2Org

Antonius die Antonius ontmoet

Antonius die Antonius ontmoet — Met gedicht op maandag zoeken we de symbiose op met een erfgoedraadsel. We gaan terug in de tijd, naar deel 2 van de Cuyperscode (2008-2009). Dit gedicht werd speciaal geschreven voor een van de sponsoren die ook als personage figureerde in de Cuyperscode. Daar gaat het immers om bij een ARG, een Alternate Reality Game. De sponsor was zo in zijn nopjes dat hij/zij later een van de strofes gebruikte voor de PR van zijn/haar bedrijf. In het kader van het spel is het gedicht zogenaamd van A.Th.: Jozef Alberdingk Thijm, de zwager van  Pierre J.H. Cuypers. Het vignet en de bewust archaïsch ogende lay-out zijn ontworpen door Wolthera.info (2008). Omdat dit type gotisch schrift niet voor iedereen leesbaar is, staat de tekst eronder nogmaals in een hedendaags lettertype.

Antonius die Antonius ontmoet. Erfgoedraadsel Cuyperscode met gedicht zogenaamd van A.Th. Lay-out Wolthera.info (1908)

Antonius die Antonius ontmoet
ziet dat het kind het zwijn begroet
en het beest tot buigen dwingt
Daar trekt de ploeg een kromme voor
En waadt de mensch het water door
van ‘s waerelds troebele golven
 
Om af en toe eens te verpozen
te midden van Arcadisch groen
bevrijd van het benauwend’ doen
waar tusschen geurende kamille
de aarde rust geeft aan het hart
en het tollend brein bedaart
 
Coulisse na coulisse schuift
langs het blikveld en verrast
door een schilderachtig huis
Dan weer een zichtlijn, weer een laan
afgezoomd door een sierlijk hek
met initialen in krullen
 
Verwijzend naar een oud verhaal
van rood en zilver in een schild
met drie gekeperde banen
drie punten werden uitgelicht
verankerd op een kaart met zicht
op een stenige golf en route
 
A.Th.

________________________________________

Antonius die Antonius ontmoet — Spannend toch, zo’n erfgoedraadsel! Maar hoe los je dat op? In principe kun je voldoende broodkruimeltjes vinden in de collage hieronder. Kom je er niet uit, reageer dan op Facebook, Instagram, Twitter of LinkedIn. Je mag ook een mail sturen via een van de adressen rechtsboven in het scherm.

Terugblikkend kan de ARG (Alternate Reality Game) de Cuyperscode opgevat worden als een familieproject. Niet dat ik de rol van mijn toenmalige vennoten en enkele andere deelnemers wil bagatelliseren – zij zijn onmisbaar geweest voor de fondsenwerving – maar het produceren van zowel deel 1 als deel 2 komt op het conto van onze schoonzoon Thomas Wrobel, zijn vrouw Bertine van Hövell, onze dochter Wolthera van Hövell en Bernadette. De laatste schreef het script, de achtergrondverhalen en de tutorial, de eerste twee bedachten de raadsels, waarbij Thomas deel 1 uitwerkte in Flash en voor deel 2 zowaar een eigen engine ontwikkelde. Wolthera.info zorgde voor de graphics, waarbij met name het door haar ontworpen logo met het wapen van Cuypers (zie hieronder) veel lof kreeg. 

Met dit item vervult Bernadette ook een oude belofte, toen ze bezig was met de aanleiding tot de oprichting van het Cuypersgenootschap in 1984: het behoud van de uitmonstering van de Maastrichtse Servaaskerk van Pierre J.H. Cuypers, waaronder de Antoniuskapel. Misschien had het te maken met de grote devotie van haar moeder voor Antonius, maar toen ze daar stond tussen die volledig verwaarloosde en door kaarsvet en roet uitgedoofde schilderingen, beloofde ze hem … 

;-) B&M

Het logo van de Cuyperscode bestaat uit een lakzegel met het wapen van Pierre J.H. Cuypers dat vrijwel zeker door zijn zwager J.A. Alberdingk Thijm ontworpen is in 1859. Ontwerp Wolthera.info 2006.


Verwijzingen

  • Voor de Cuyperscode volg deze link.
  • Voor de Antoniuskapel in de Servaaskerk volg deze link met een terugblik op de restauratie.
  • Meer weten over mijn gedichten op locatie, lees dan hier hoe het allemaal begon! Voor #Gom | Gedicht op maandag gebruik je de volgende link.

Antonius die Antonius ontmoet | Collage bvhh.nu 2019 met beeldmateriaal, zoals omschreven rechts op de afbeelding: van Wikimedia (Vincent Steenberg en Kleon3), RCE Beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder en Wolthera.info.

Aan #Gom | Gedicht op maandag wordt steevast aandacht besteed op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB
Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat erfgoedgedichten als deze een nog grotere actieradius bereiken en wie weet, ook anderen inspireren tot dichterlijke reflecties op erfgoed!

Dat kun je ook doen door dit item te delen via de knop delen onderaan de pagina. Het zou helemaal fijn zijn als je daarbij de hashtag #gom en/of #Cuyperscode gebruikt.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2Pls69Y-VanHH2org

 

Kunstenaarsoog in een verdwijnende wereld | Vitruvius

Kunstenaarsoog in een verdwijnende wereld | vakblad Vitruvius — Tot en met 8 maart 2020 kan de verdwenen wereld van kerken en landschappen in Breda en rond Breda bewonderd worden, vastgelegd door Clemens Merkelbach van Enkhuizen in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Waar? In Stedelijk Museum Breda, waar curator Linda Eversteijn deze tentoonstelling opzette naar aanleiding van de schenking van het Bredase oeuvre door de kunstenaar. Met name de neogotische architectuur waar op dat moment totaal geen waardering meer voor was, moest het ontgelden. Als jonge kunstenaar legde Clemens niet alleen de nog gave gebouwen, maar ook het sloopproces daarvan vast. 

Het klinkt een beetje als een roman, de student aan de kunstacademie die gepokt en gemazeld was in de laatste vloedgolf van het ‘Rijke Roomse Leven’, daar zijn hart aan verpandde en dan mee moet maken hoe de getuigenissen ervan verdwijnen. La cathedrale engloutie (De verdronken kathedraal 1), maar dan niet slechts voor een etmaal, bij vloed, maar definitief …

In onderstaand artikel in vakblad Vitruvius gaat Bernadette dieper in op het kunstenaarsoog van Clemens Merkelbach en legt ze uit wat zijn werk zo bijzonder maakt.2 Ze constateert dat ‘wij als kunsthistorici’ we nog maar net begonnen zijn met het positioneren van oeuvres die niet tot die van de avant-garde behoren. Als je die met een onbevangen oog bekijkt en een bewuste poging doet om de ingesleten vooroordelen over progressie en conservatief in de kunst buiten te sluiten, dan doe je verrassende ontdekkingen. Die willen we graag via dit item met je delen.

Clemens Merkelbach, Cuypers VIT_Okt.2019_Bernadette

We hebben het al vaker opgemerkt: Breda blijf verrassen, niet alleen op het gebied van het monumentale erfgoed, zoals ons project #KunstinBreda laat zien, maar ook museaal. Als je naar de tentoonstelling van Clemens Merkelbach gaat, loop dan ook eens een van de andere de zalen binnen. En als je weer buiten staat stap dan eens een van de nog bestaande kerken binnen die we bij #KunstinBreda onder de loep hebben genomen, zoals de kathedraal of de Begijnhofkapel. Heb je meer tijd, ga dan naar de Laurentiuskerk in het Ginneken, ontworpen door Joseph Cuypers en Jan Stuyt. Je zult je geen moment vervelen!

De nummers van vakblad Vitruvius kun je overigens on line lezen. Volg daarvoor deze link.

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen
  • La cathédrale engloutie (De verdronken kathedraal), prelude van Claude Debussy op basis van de Bretonse legende van Ys (zie het gelijknamige Wikipedia-lemma). Tevens metafoor voor het lot van de Kerk, het verdwenen ‘Rijke Roomse Leven’ na de oorlog, zoals onder meer uitgedrukt door priester-kunstenaar Jean Adams; zie Hubar e.a., De genade van de steiger, p. 444 (volledige titel in de bibliografie van deze site).
  • Dit artikel is ontleend aan de bijdrage van Bernadette aan de publicatie bij gelegenheid van de tentoonstelling: Kuilman, Dingeman, Linda Eversteijn, Peter van Dael en Bernadette van Hellenberg Hubar. Clemens Merkelbach van Enkhuizen. Verstilling en verandering | Stillness and change. CollectieLab, 19.2. Breda: Stedelijk Museum Breda, 2019.
  • Zie ook ons eerdere bericht over deze tentoonstelling.
Sociale media en erfgoed

VanHellenbergHubar.Org zet sociale media in zowel om nieuws over kunst, cultuur & erfgoed te delen als om vragen te stellen en zo kennis te vergaren. Centraal hierin staat onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB

Ga eens kijken en ‘like’ onze pagina, zodat de berichten over onderwerpen als de voorgaande een nog grotere actieradius bereiken!

Je kunt ons en andere onderzoekers ook helpen door deze pagina te delen via de knop delen onderaan de pagina (graag de hashtag #ClemensSMB gebruiken).

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/354tmUm-VanHH2org

Contra symfonisch in Wijlre

Contra symfonisch — Dit gedicht gaat over de kunst van de leegte in een van de ‘ontwerpen’ van de Italiaanse landschapsartiest Guiseppe Penone in Wijlre (Zuid-Limburg). Het krijgt hier een plaats in het kader van Gedicht op maandag (#gom).


Het hoge toerental van
de motorzaag
begeleidde ’t
einde van ’t
tastbare
bestaan
van de door storm
ontluisterde boom
Terwijl klokgelui
zijn neutrale
klanken verspreidde
sloeg de reus
met het geluid van
honderden
tegen elkaar
ritselende
wrijvende
schurende bladeren
tegen de grond

in mineur

Dreunend viel het idee
over het kadaver
zijn wijd vertakte armen
uitgespreid in paden
afgeknot toen
beetje bij beetje
de stam
ontbeend werd en afgevoerd
kwam de afdruk vrij
een slingerend pad
in holle wallen van groen
als gietmal
omsloten
op de bodem
van het park

Contra symfonie | Omslag van de gedichtenbunsel 'In 't Zuie' van Maarten Ruijters (2010).

______________

 

Contra symfonisch — Als iemand ‘t me van tevoren had gevraagd, had ik vast nee schuddend geantwoord: dat het beeldenpark van Wijlre zo’n intense beleving zou worden, had ik niet kunnen bedenken. Tot verbazing van de rest in het gezelschap van Kunst der Vormen was het niet de tuin met zijn serene sfeer die dichterlijke zinnen opriep, maar juist de hedendaagse kunst van Leo Vroegindeweij en Guiseppe Penone. Wat betreft de eerste kwam men er niet over uit dat die stukken rioolbuis niet tot één, maar zelfs twee gedichten leidden. Had ik mijn ogen soms in mijn jaszak gestopt? Daartegenover bleek het werk van Guisseppe Penone heel wat aaibaarder. Iemand trouwens een idee wat ik bedoel met de titel ‘Contra symfonisch’? 

Had je overigens in de diapresentatie gezien dat het bij het werk van Penone niet echt om de hele omgevallen boom gaat, maar slechts om het takje? Mooi toch dat contrast tussen het idee en de uitwerking, waarbij het takje pars pro toto vormt van de hele gevelde boom. Beeld en tegenbeeld, mal en contramal en een kakafonie aan geluiden, voor een deel inherent aan het maakproces. Vroeg dat om concessies, maakte Penone van de nood een deugd of had het concept, het idee voorrang op de uitwerking?

Toen ik dit gedicht destijds schreef kon ik nog niet weten, hoe sterk leegte me later zou boeien. Je vindt daar meer over in mijn cyclus over Marrakesh en ons boek over de nieuwe Bavo/KoepelkathedraalHaarlem (zoekterm leegte).

Als je vanaf 1 maart een keer in de buurt bent van Wijlre, ga het kasteelpark met Hedge House dan zeker bezoeken. Je komt er als een blijer mens vandaan!

Wil je de bundel in haar totaliteit doorbladeren, klik dan op deze link.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen

  • De volledige titel luidt: Hubar, Bernadette van Hellenberg. In ’t Zuie. Gedichten van Bernadette van Hellenberg Hubar met foto’s en tekeningen* van Janke de Boer*, Marjan van den Bos, Annelei Engelberts*, Poul de Haan, Hans Ringnalda, Maarten Ruijters* (omslagen) en Marianne Stikvoort. Raar/Ohé en Laak, 2010. http://bit.ly/IntZuie-VHHorg.
  • Voor de website van de Buitenplaats Kasteel Wijlre volg deze link.
  • Op Wikipedia vind je meer informatie over Leo Vroegindeweij en Guiseppe Penone.
  • Meer weten over mijn gedichten op locatie, lees dan hier hoe het allemaal begon! Voor #Gom | Gedicht op maandag gebruik je de volgende link.

Aan #Gom | Gedicht op maandag wordt steevast aandacht besteed op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB
Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat erfgoedgedichten als deze een nog grotere actieradius bereiken en wie weet, ook anderen inspireren tot dichterlijke reflecties op erfgoed!

Dat kun je ook doen door dit item te delen via de knop delen onderaan de pagina. Het zou helemaal fijn als je daarbij de hashtag #gom gebruikt.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2DcHK0n-VanHH2org

Klim naar het licht

Klim naar het licht — Als je het gedicht hieronder leest, zou je denken dat het gemaakt is bij gelegenheid van de ‘Klim van het licht’. Maar dat is niet zo. Bernadette schreef het als eindejaarsgedicht bij de jaarwisseling van 2015 naar 2016, toen we net het laatste hoofdstuk van het boek over de nieuwe Bavo bij de leescommissie hadden ingeleverd. Dat gaat … je raadt het al, over de koepel van Joseph Cuypers. Wat jammer dat toen de naam KoepelKathedraal nog niet bestond, want die is gelet op de iconografie van dit gebouw heel toepasselijk: vanuit het oogpunt van architectuur, van het decoratieprogramma binnen en buiten, de polychrome uitmonstering, de liturgische choreografie en noem maar op.

Zouden al die ruim 70.000 klimmers naar het licht de vue op de koepel ook zo ervaren hebben, zoals hieronder wordt verteld? Al die keren dat Bernadette tijdens de restauratie op de steigers van de kathedraal rondliep – toen de woorden nog moesten komen – werd ze steeds weer naar dit ene punt getrokken. Steeds weer die draaiende spiralen …  

Naar de zon in het zenith gericht
draaien de spiralen
een dubbele helix gelijk
mysterie van hoe het begon
en tot de geboorte leidde
van stammen, rassen en volkeren
dna van duizenden gelovigen
die al eeuwenlang
de jacobsladder beklimmen
naar het licht …
vuur dat langs de vier
armen van het kruis
in de windrichtingen spreidt
het spectrum openbreekt
en de ontelbare kleuren
bundelt tot energie
onvoorwaardelijk voor iedereen

KoepelKathedraal/ nieuwe Bavo Haarlem. Verguld en gepolychromeerd kapiteel met omringende bloemornamenten in de koepel, ontworpen door Joseph Cuypers 1902-1906. Beeldbank Rijksdienst Cultureel erfgoed - Chris Booms, 2012.

________________________

Klim naar het licht met gedicht op maandag — Met gedicht op maandag zitten we in Haarlem, waar het afgelopen half jaar tienduizenden mensen van de ene verbazing in de andere vielen toen ze de spilloze wenteltrap betraden, vervolgens op de balustrade van de koepel belandden en de hele kerk van bovenaf konden bekijken; de moedigen onder hen hielden zich goed vast en keken nog wat verder omhoog naar de stadsmuur van het hemels Jeruzalem en het koepelgewelf. Daarna over de gewelven van het schip naar de westtorens, waar de echte klim begon, om te eindigen op het hoogste punt met het onvergetelijke uitzicht op de koepel van Joseph Cuypers.

Het mooie is, dit kan nog even: deze week tot en met 27 oktober! Surf naar deze site voor meer informatie.

En als je daar dan staat, en je je verwondert over het oosterse karakter van het patroon op de koepel – een vorm van oriëntalisme die je ook elders in het gebouw tegenkomt (Sacramentskapel, orgeltribune et cetera) – denk dan even aan de architect, Joseph Cuypers en zijn opdrachtgever, bisschop A.J. Callier. Hun liefde voor ‘Spaansch-Arabische motieven’ (jargon van Joseph Cuypers) heeft niet alleen te maken met de erkenning van de inheemse architectuur van het heilige Land als inspiratiebron van christelijke cultuur, maar is sterk beïnvloed door de figuur van Thomas van Aquino. En deze middeleeuwse denker dankte zijn kennis van Aristoteles aan de Arabische scholen: aan stukken die hij ter beschikking kreeg via Spanje en zijn islamitische tradities van Arabische signatuur. Daarmee construeerde hij zijn eigen filosofie, zoals Joseph zijn eigen koepel bouwde. De nieuwe Bavo slaat een brug tussen de christelijke en islamitische cultuur door te laten zien wat de een vol respect van de ander heeft overgenomen en in iets eigens heeft getransformeerd. De hele wereld met zijn weelde aan visies en opvattingen was hun deel, in de stellige overtuiging dat het katholieke geloof dit een aparte plek zou geven in zijn eigen bestel; of het nu om religie, filosofie, kunst of architectuur ging. De boodschap die rond 1900 werd afgegeven, blijkt anno 2019 verrassend actueel te zijn.

Alle Menschen werden Brüder!

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Et cetera
  • Ons boek over de nieuwe Bavo is uitverkocht, maar op een plaats hebben ze dat nog in voorraad, bij de KoepelKathedraal waar je het na de klim naar het licht kunt kopen!
  • Voor de volledige tekst van Ode an die Freude van Friedrich von Schiller met de profetische uitroep ‘Alle Menschen werden Brüder!’, zie dit lemma op Wikipedia. Op Spotify en Youtube kun je allerlei uitvoeringen vinden van het slotkoor van de negende symfonie van Beethoven die de Ode an die Freude met drie beginregels heeft uitgebreid en op muziek heeft gezet.
  • Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2P4Pysk-Gom

Zowel aan Joseph Cuypers als aan #Gom | Gedicht op maandag wordt aandacht besteed op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB
Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat berichten als deze een nog grotere actieradius bereiken en wie weet, ook anderen inspireren tot dichterlijke reflecties op erfgoed!

Dat kun je ook doen door dit item te delen via de knop delen onderaan de pagina. Het zou helemaal fijn zijn als je daarbij de hashtag #gom gebruikt.

Meer weten over architect Joseph Cuypers? Surf dan naar de Joseph Cuypers Collectie of de items over de KoepelKathedraal/nieuwe Bavo.

Het Cuypersplafond keert terug in het Cuypershuis

Een nipte overwinning en o, wat was het spannend! Op de allerlaatste dag was 100% binnen!

Intussen wel (weer) een interessante ervaring als ambassadeur. Een mooie gelegenheid voor een stukje oral history en onverwacht een bonus wat betreft de symboliek van het plafond! Ga maar eens hier op de site kijken bij http://bit.ly/33acc66.

 

Over de architecten Pierre J.H., Joseph Th.J. en Pierre J.J.M. Cuypers is meer te vinden op onze site bij Cuypers assortiment.

Ze komen alledrie in ruime mate voor in de Joseph Cuypers Collectie die met grote regelmaat aan de orde is op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB
Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat de berichten over de architecten Cuypers een nog grotere actieradius bereiken!

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2LWAOJV-VanHH2Org

Hoe zeldzaam is het Cuypersplafond?

Hoe zeldzaam is het Cuypersplafond in het Cuypershuis? — Voordat we dat vertellen even een update: 6 oktober 2019 stond de teller op 100%! De crowdfunding is geslaagd! Wat in 1977 werd verwoest en in 2007 werd herontdekt, wordt in 2020 teruggebracht als onderdeel van de nieuwe collectie opstelling in het Cuypershuis. Dus voordat je gaat lezen hoe zeldzaam dit plafond is, willen we zeggen … tot volgend jaar in Roermond!

Vue op de kleurstelling van de draken van het plafond door Claudia Junge van de SRAL. Herkomst Cuypershuis 2019.

Vue op de kleurstelling van de draken van het plafond door Claudia Junge van de SRAL. Herkomst Cuypershuis 2019. Klik op de draak om te doneren!

Hoe zat het nu met die zeldzaamheid? We hebben het al eens eerder gezegd; we zijn heel voorzichtig met het woord ‘uniek’. Als alles uniek wordt genoemd wordt die kwalificatie erg sleets en raakt het woord zijn overtuigingskracht kwijt. Maar we kunnen er niet omheen, het #Cuypersplafond is echt uniek, dus hoogst zeldzaam.

Waarom dat zo is? Uit deze tijd, 1859, is nauwelijks polychromie van Cuypers behouden gebleven, en al helemaal geen burgerlijke polychromie, laat staan polychromie in zijn eigen woning, laat nog meer staan polychromie die hij speciaal ontworpen heeft om zijn nieuwe vrouw, Antoinette Alberdingk Thijm, welkom te heten. Het plafond is eigenlijk een grote liefdesverklaring, en – zoals we vertelden bij de draken – een lofzang op Gods verbeeldingskracht, waar de creatieve mens, man èn vrouw, in participeert. 

Wat betreft de specifieke vraagstelling over kleuren en hun toepassing vind je meer hieronder in de paragraaf over het plafond uit het rapport De muziek van het licht, dat Bernadette in 2007 schreef.

Segment Cuypersplafond uit De muziek van het licht

Zo zeldzaam is het Cuypersplafond dus! Ook al zijn er slechts fragmenten van teruggevonden, door de opmeettekeningen van Harrie Hovens en de historische foto’s kan een overtuigende reconstructie gerealiseerd worden.

Je kunt het hele rapport downloaden via Cuypers4all.

We hebben nog wat andere verhalen over het Cuypersplafond, zoals over de draken, de polychromie en de herontdekking van de schilderingen in 2007.

Om de laatste 24 donateurs te bereiken kun je ons helpen door deze pagina te delen via de knop delen onderaan de pagina. Het zou helemaal fijn als je daarbij de hashtag #Cuypersplafond gebruikt. 

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Sociale media en erfgoed

VanHellenbergHubar.Org zet sociale media in zowel om nieuws over kunst, cultuur & erfgoed te delen als om vragen te stellen en zo kennis te vergaren. Centraal hierin staat onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB

Ga eens kijken en ‘like’ onze pagina, zodat de berichten over onderwerpen als de voorgaande een nog grotere actieradius bereiken!

O ja, en vergeet niet te doneren!

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2o3qXsB

← Naar de hoofdpagina van Succesvolle crowdfunding #Cuypersplafond