Shete Boka aan de noordkust van Curaçao

Shete Boka — Met gedicht op maandag gaan we naar de noordkust van Curaçao. Op dit eiland ontstond in 2011 de bundel gedichten en essays E kas blau (het blauwe huis).* Het gedicht vind je na de collage op p. 2.

Noordkust van Curacao (bvhh.nu 2011)

Noordkunst van Curaçao kwam tot stand tijdens mijn eerste bezoek aan Curaçao met Mathie Flugi van Aspermont in 2011. Het was liefde op het eerste gezicht.

Een van de meest indrukwekkende locaties was de noordkust in Nationaal Park Shete Boka waar het gedicht over de uitschurende kracht van de golven ontstond. De beeldspraak in de tweede strofe is een directe reflectie op het woord boca, dat – zo vertelde de gids – mond betekent. Vergelijkbaar dus met ons begrip monding. Toen ik de eerste versie aan Mathie voorlas viel haar op dat ik de regenboogschittering was vergeten. Die kreeg alsnog een plaats in dit vers dat voor een deel zowaar spontaan in rijm ontstond. Nee, op rijm schrijven is niet mijn ding, omdat het effect al heel snel banaal wordt. Ik heb grote bewondering voor mensen die dat kunnen zonder de inhoud geweld aan te doen. Daar groei ik misschien al doende naar toe, maar voorlopig past hier bescheidenheid.

Die bescheidenheid blijft me passen. Nog steeds maak ik rijmloze gedichten en nog steeds heb ik grote bewondering voor mensen die iets ongekunsteldst mooi op rijm maken; en dan heb je ook nog dichters die echte sonnetten schrijven, helemaal zoals het moet.* Klinkdichten, zoals Hooft ze, meen ik, noemde! Of Vondel met zijn klinkerts. En dat doen ze, klinken, sonare! Het is muziek uit woorden.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en andere informatie
  • De volledige titel van de bundel luidt: Hubar, Bernadette van Hellenberg. E kas blau | Het blauwe huis. Gedichten op locatie met reisimpressies (Curaçao). Curaçao/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/2ykneeF-KasBlau.
     Onder de voorgaande link kun je de bundel inzien en downloaden.
  • Kijk eens op Facebook bij Wiel Kusters.
  • Meer weten over mijn gedichten op locatie, lees dan hier hoe het allemaal begon!
  • Enkele andere gedichten in de bundel – die veel bekijks trokken – zijn Kleurenvanger, Ontzielde handelswaar en Stoelenparade.  

Ben je een keer in Curacao, ga dan eens kijken op de locatie waar dit gedicht zich afspeelt.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2ZKPK23

Blinde verering …

Blinde verering maakt deel uit van de bundel Poèmes de Picardie uit 2009.* 

Blinde verering - Poemes de Picardie Word2019

Blinde verering schreef ik tijdens de derde excursie die ik met Kunst der Vormen meemaakte, opnieuw georganiseerd door Marjan van den Bos in de Picardie (2009). Soms landt een gedicht in een vloek en een zucht en dat is wat er gebeurde tijdens het bezoek aan ‘le petit cloître’ van ‘l’Ancienne abbaye de Saint-Jean-des-Vignes’ te Soissons. Ook al gaat het hier duidelijk om een vrouw en een man, ze deden me aan het tragische lied van de koningskinderen denken! Die associatie borrelde op toen ik het koppel ontmoette in de voorlaatste travee van het petit cloître. De tragiek waaide me tegemoet … eeuwig gescheiden door de boog van de arcade, werden ze vervolgens nog verder uit elkaar gedreven door de tijd: toen de een zich eindelijk bloot kon geven, mistte de ander zijn ogen … quelle tristesse!

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en andere informatie
  • De volledige titel van de bundel luidt: Hubar, Bernadette van Hellenberg. Poèmes de Picardie. Art des formes à la recherche de structures du passé. Ressons le long/Ohé en Laak: VanHH.org, 2009. http://bit.ly/Poemes-de-Picardie. Onder de voorgaande link kun je de bundel inzien en downloaden.
  • De foto’s zijn van de hand van Poul de Haan. Hierop zijn alle rechten voorbehouden.
  • Meer weten over mijn gedichten op locatie, lees dan hier hoe het allemaal begon!
  • Een van de andere gedichten in de bundel – die veel bekijks trok – betrof de Grand’ parade in Soissons
  • Met Kunst der Vormen verbleven we steeds in ‘La ferme de la Montagne‘ in Ressons-le-Long. Echt een aanrader voor iemand die nader kennis wil maken met Noord-Frankrijk. 

Ben je een keer in Soissons, ga dan eens kijken op de locatie waar dit gedicht zich afspeelt.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2HEQLRw-Gom

Deinend …

Toen ik de Oermoeder gisteren fotografeerde – ik was gefascineerd door het effect van de achtergrond van de kersverse sneeuw – kwam de gedachte op om haar een plaatsje te geven in de serie ‘Gedicht op maandag’ (#Gom). Wat je hierna leest is een bewerking een van de items uit Oermoeder, een bundel die ik in 2009 tegen het einde van het jaar schreef. Centraal hierin staat dit robuuste, verhalende beeld dat Marij een paar maanden daarvoor had aangekocht van de Belgische beeldhouwer Wilfried Jacobs. Dat gaf me een inspiratie! Ik vind het heerlijk om gedichten te schrijven bij erfgoed en kunstwerken, zoals je hieronder kunt lezen.

Deinend in de moederschoot, uit ‘De oermoeder’. Foto bvhh.nu 2017.

Deinend in
de moederschoot
de vrouw in haar stenen foedraal
dat vloeibaar werd,
watermassa’s langs de
groeven
golven graverend in de steen
spoelend over obstakels
en slijpend en schurend en schavend
tot gladde vlakken ontstaan,
van buiten zo gaaf als
de huid van
een kind.
dat nog wacht in de vrouw
tastende handen
op de buik
voelt ze het leven
dat de kracht van het water
als golven herkent
in weeën

voortgestuwd
werd ook hij geboren
die de vrede brengt.

Deinend in de moederschoot (detail), uit ‘De oermoeder’. Foto bvhh.nu 2017.


Postscriptum — Met nog een paar weken te gaan tot Kerstmis dwarrelen als vanzelf associaties omlaag over de naderende geboorte van het ‘licht der wereld’ … uit de vrouw, wier beeldvorming zo sterk bepaald is door de archetypische oermoeder. Hierover schreef ik een verhaal onder de noemer van ‘De vrouw in het oosten’ in mijn boek over de nieuwe Bavo. Heel bijzonder wat Joseph Cuypers en de latere bisschop A.J. Callier daar hebben bedacht. Iedere dag vond hier in de Mariakapel tijdens de dageraad op symbolische de wijze de conceptie van ‘het licht der wereld’ opnieuw plaats!

Voor de toelichting bij de oorspronkelijke versie van het gedicht kun je een blik werpen in de bundel via http://bit.ly/Gedichten4all.

We gaan een mooie, contemplatieve tijd tegemoet en de sneeuw levert daar op haar manier een bijdrage aan.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2jM0pqF-Oermoeder

#Gom | Gedicht op maandag

101 jaar zou ze zijn geworden
Trabzon | Stroom
Meesterteken | Akkoorden
Shete Boka aan de noordkust van Curaçao
Blinde verering …
Ubi sunt …*


Gom — Vanaf 2006 heb ik gedichten geschreven, met name rond erfgoedthema’s, maar ook over andere vormen van ‘human interest’. Eens in de paar weken stof ik er eentje af en zet dat on line onder de titel Gedicht op maandag | #Gom.

Gom | Met Kunst der Vormen in Wylre, bezig met een gedicht over dit werk van Leo Vroegindeweij. Collage bvhh.nu 2010.
Met Kunst der Vormen in de tuin van kasteel Wylre, bezig met een gedicht over dit werk van Leo Vroegindeweij voor de bundel ‘In ‘t Zuie’. Collage bvhh.nu 2010.

Verkorte link: bit.ly/2ySQKG7-Gom

Unieke Tag: 2ySQKG7

Greep uit de sociale media

;-) B.
Een van de ondeugden in de nieuwe Bavo van beeldhouwer Johannes Maas (1914) (Foto BvHH 2016).

Primair tussen de kleuren

Primair

… Primair | Chemelot of verdwaald in een Mondriaan (2016)?

Het canvas grauw bepleisterd
tussen lucht en asfalt
druilerig wit en grijs
Op weg naar een entr’acte
in een primair palet
drijven
we groen gehelmd
een Mondriaan binnen
tussen rood en blauw en geel
van buizen, leidingen, platen.

Zacht deinend op de vloer
dobberen groene boeien
dan ontsnapt er een
en nog een, alweer een
op een eigen koers
botsend tegen de kleuren.

Felle vlakken als ‘n huls
van machinaal geluid
kaatsen ‘t ritme naar ‘t centrum
witte toets in ‘t palet
stuwt weerbarstig groene druppels
tot ‘n murmelende stroom
weg van ‘t stationair geruis
lost het doek op.

Probus Rura et Mosa bij Chemelot. Foto Steef Stevens 2016.

_____________

Post scriptum — Dit gedicht ontstond spontaan, toen we met mijn Probusclub Rura et Mosa op bezoek waren bij Chemelot, een excursie georganiseerd door Jaap de Kluijver. Een van de onderdelen betrof een fabriek, waar stoom werd opgewekt. Iemand riep, het lijkt wel Centre Pompidou, maar ik had heel andere associaties. Voor mijn gevoel gingen we een Mondriaan binnen, en het grappige was dat we indringers in meer opzichten waren, want Mondriaan verfoeide groen in de tijd dat hij bezig was met zijn inmiddels klassieke werken. De primaire kleuren stonden centraal, ingekaderd door allerlei gradaties van neutraal wit, grijs en zwart.

De collage is gemaakt met foto’s van Steef Stevens (wil je me vinden, zoek dan de op hol geslagen sjaal) en reprovrije foto’s van het werk van Mondriaan op Wikimedia Commons.
Op Wikipedia is trouwens een heel aardig lemma over Piet Mondriaan te vinden.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Verkorte link: http://bit.ly/Primair-292

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

Ara pacis Augustae

Cyclus Rome 3 | Ara pacis Augustae

Cyclus Rome 3: Ara pacis Augustae

Zij stappen zwijgzaam
Een stoet van mensen met prestige
lictoren, auguren en hofhouding
achter de keizer en zijn familie
in een vreedzame processie
Of toch vertoon van macht?
geplooide koppen fronsen je aan
ieder een eigen agenda
De vrouwen met kunstige kapsels
niet minder vol intrige
deinen in het ritme
elegant vallen de plooien
van de gewaden naar benee
hier een gebaar, daar een aai
over het hoofd van een kind
als speelse rekwisieten
Maar vooral … die menselijke koppen
niet geïdealiseerd, alsof
de man om de hoek
hiertussen had kunnen staan
en zich in gedragen pas
tot de keizer begeeft,
ieders keizer
in een vrede
van nu af aan.

Cyclus Rome 3: Ara pacis Augustae - processie

_____________

Post scriptum — Het derde beeldgedicht van de cyclus Rome gaat over de Ara pacis Agustae, het altaar van de vrede van Augustus (30 voor Christus). Natuurlijk vormt dit weer een prachtig staaltje propaganda van Augustus. Op het gebied van public relations liet deze man niets aan het toeval over. Wil je er meer van weten, lees dan het mooie verhaal hierover op Wikipedia.1

De keizer had overigens duidelijk oog voor de kosmische kant van dit type gedenktekens: het altaar was zo gesitueerd dat de zon op de verjaardag van Augustus precies op het altaar viel. Niet zomaar ging het hier om een heiligdom dat geen overkapping kende, maar deel uitmaakte van een ruimtelijke constellatie direct onder de hemelkoepel. Die kosmische symboliek was de Romeinen niet vreemd, zoals – jawel! – J.A. Alberdingk Thijm in zijn Heilige Linie wist te vertellen: van menig tempel in Rome was de voorgevel georiënteerd, gericht op de dageraad, waar iedere dag weer dat even wonderlijke als vertrouwde fenomeen plaatsvond en -vindt: de zonsopkomst.2

Wat me verder frappeerde waren de rijke guirlandes, omdat die mooi laten zien hoe sterk de christelijke kunst geworteld is in de Romeinse: ditzelfde type vind je terug in de apsismozaïeken van de San Clemente uit de elfde eeuw, die we ‘s ochtends hadden bekeken. En dan moet je bedenken dat de Ara pacis ook nog gepolychromeerd was. Ook dat is iets dat direct vanuit de Romeinse cultuur overgegaan is naar de vroege middeleeuwen. Ach, wat een onzin is dit toch! Die mensen maakten dit onderscheid zelf helemaal niet: men zag geen breuklijnen die latere geleerden aan data koppelden, integendeel. Als directe nakomelingen zag men vooral de verbinding met het verleden.

Cyclus Rome 3: Ara pacis Augustae - interieur

Een van de andere themata die culturen en tijden met elkaar verbindt is het fenomeen dat aangeduid wordt als metabolisme. Stofwisseling in de meest letterlijke zin van het woord: je gebruikt het ene materiaal om het andere ermee te suggereren. Het bekendste voorbeeld zijn de trigliefen en metopen van de Griekse tempel die verwijzen naar de oorspronkelijke overdekking met hout. Ook bij de Ara pacis zie je dit, en wel aan de binnenkant, waar de ‘houten schutting’ in steen is omgezet.

Kijken naar dit rituele bouwwerk is al zo’n feest, maar dat geldt niet minder voor de architectonische hoes die er om heen staat. Richard Meijer schijnt behoorlijk veel kritiek gekregen te hebben voor zijn ontwerp, maar mij valt vooral op hoeveel respect hij betoont aan het gewijde karakter van de Ara pacis. Terwijl hij aan de buitenkant door een gevarieerde indeling met telkens verspringende, terrasachtige trappartijen iets van de ruimtelijke samenhang oproept waarin dit vredesaltaar ooit functioneerde, vormt de binnenkant een huls, waar aan alle kanten daglicht binnenstroomt alsof het object nog buiten staat.

Dus als je naar Rome gaat …

Ara pacis Augustae - Richard Meijer

Het bovenstaande gedicht schreef ik op locatie tijdens mijn excursie naar Rome van 12 tot 22 juni 2015, waarover onder deze link meer is te vinden. De foto’s zijn van mijn hand.

B.3

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


  1. Surf hiervoor naar Wikipedia 

  2. Alberdingk Thijm, De Heilige Linie, pp. 26-28. 

  3. Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-1FR

    → Door naar de Cyclus Rome. 

Oneindig

Cyclus Rome 2 | Oneindig

Cyclus Rome: Charles-Louis Clérisseau (1721–1820), Stefano Rotondo, 1750-1755.

De cirkel wordt gedragen
door zuilen in het rond
in een eeuwig draaiend ritme
met lijnen haaks geplaatst
De triomfboog als een wig
hakend naar de hemel
dwars daarop de zoldering
vol aardse vlakke tinten
Twee Korinthische kapitelen,
rijke schouders met de geboort’
van twee bogen balancerend
op de as van het akkoord
noord naar zuid gelinieerd
Boven het hoogaltaar de leegte
van het boogvormige niets
al te heilig voor meer vormen
op de vliezen van het oog
Oost en west de oculi
die het rijzen en het dalen
van de zon naar ‘t laatste uur
tot een vlammend spel
herleiden in de ronde
architectuur

Cyclus Rome: Lalupa op Wikimedia Commons, Stefano Rotondo, 2008.

______________

Post scriptum — In dit beeldgedicht van de cyclus Rome staat de Stefano Rotondo centraal, een van de meest bijzondere vroegchristelijke kerken in Rome, met een bouwgeschiedenis die teruggaat op de vijfde eeuw.1 Ze vormt de eerste christelijke centraalbouw in dit deel van de beschaving. Zelfs in een stad waar het Pantheon herinnerde aan het hoge niveau van de Romeinse architecten en constructeurs, was ze typologisch een buitenbeentje door de dubbele arcade rondom de locus sanctus in het midden. De koepel die je hier zou verwachten is echter achterwege gebleven. De tweede arcade is in de twaalfde eeuw dichtgezet, maar als boogstelling nog goed herkenbaar in de concentrische muur.

Op grond van de bijzondere verschijningsvorm wordt verondersteld dat de Stefano Rotondo in figuurlijke zin een kopie vormt van de heilig Grafkerk die Constantijn in 335 over het graf van Christus in Jeruzalem heeft laten bouwen: de Anastasis rotunda.2 De grote stroom pelgrims die hier naar toe kwam, keerde terug met verhalen waarin uiteraard ook de grafkerk een rol speelde. Hoe zag dat gebouw eruit? Wel, de kerk was een centraalbouw, omringd door drie apsiden met arcades, een centraal gewelf et cetera. Vrijwel zeker beïnvloed door deze orale context ontstonden over heel Europa symbolische ‘kopieën’ die vaak niet meer dan enkele karakteristieke elementen met de bron gemeen hadden, zoals in dit geval de centraalbouw. Was de kerk in Jeruzalem opgericht over het graf van Christus, bij de Stefano stond ze over het altaar dat symbolisch gelijkstaat met dat graf, omdat hier tijdens de misviering telkens weer het bloedige offer van Christus op onbloedige wijze wordt herhaald.3

Tevens is dit de plek waar zich de relieken van de heiligen bevinden: de heilige die een ‘alter Christus’ is, een andere Christus, een concept waar Paulus de opmaat van gaf: ‘Niet ik leef, het is Christus die leeft in mij’.4 Hij leeft dus volgens Paulus in ieder van ons, maar wel het meest illu­stratief in heiligen. Je zou kunnen zeggen dat Christus zich via de heiligen aan de mensen openbaart. Vandaar dat lotgevallen van de heiligen vol zitten met ontle­ningen aan het Oude en het Nieuwe Testament, als gaat het bij wijze van spreken om Bijbelse episodes.5

SStefanoRotondoVsec
In de Stefano Rotondo te Rome is de centraalbouw gecombineerd met de kruisvorm. Naar een reconstructie van S. Corbett.6 Herkomst: Wikimedia Commons.

Nu is het interessante van de Stefano Rotondo dat de circulaire opzet wordt gecombineerd met een axiale, waarin de christelijke kruisvorm domineert. Die wordt door twee onderdelen nog eens extra geaccentueerd: allereerst door de merkwaardige dwarsmuur van noord naar zuid in het hart van de centraalbouw boven het hoogaltaar, die in de middeleeuwen aangebracht zou zijn ter ondersteuning van de constructie. Voorts door de oostelijke uitbouw met zijn raam waardoor het ochtendlicht binnenvalt en de tegenhanger aan de westkant waardoor de laatste zonnestralen van de dag de kerk betreden.7 Of in het centrum van dit gebouw overigens werkelijk sprake is van heilige leegte – zoals in de Joods-christelijke traditie – blijft de vraag.8

Het bovenstaande gedicht schreef ik op locatie tijdens mijn excursie naar Rome van 12 tot 22 juni 2015, waarover onder deze link meer is te vinden. Het reprovrije beeldmateriaal is ontleend aan:

  • Arthermitage.org: Charles-Louis Clérisseau (28 August 1721–9 January 1820), Interior of St Stefano Rotondo Church in Rome (1750-1755).9
  • Wikimedia Commons: fotograaf Lalupa (2008).10
  • Wikimedia Commons: MM (2006) naar een reconstructie van Spencer Corbett11

B.12
_________________________________

Voetnoten:


  1. Voor algemene informatie zie Stefano Rotondo op Wikipedia

  2. Deze ontdekking staat op naam van Richard Krautheimer, ‘Introduction to an “Iconography of Mediaeval Architecture”‘ → Bibliografie. Voor algemene informatie zie heilig Grafkerk op Wikipedia. Een interessant laat voorbeeld is de kapel van Hoogcruts in Margraten. 

  3. Een van de grote kenners van Stefano Rotondo, Richard Krautheimer, betwijfelt overigens of hier wel van oorsprong af een altaar heeft gestaan. Voor zijn boeiende visie zie zijn artikel ‘Succes and failure in late antique church planning’, pp. 134-135 → Bibliografie

  4. Galaten 2, 20: geciteerd naar Van den Akker en Gerritsen, ‘Legende’, op www.heiligen.netBibliografie

  5. Hubar, Verhalen op de muur, pp. 73-74 → Bibliografie

  6. Krautheimer, ‘Succes and failure’, p.123→ Bibliografie

  7. De kerk ligt overigens niet helemaal georiënteerd, maar ongeveer zuid-oost. Vergelijk Krautheimer, ‘Succes and failure’, p. 122 → Bibliografie

  8. Waarschijnlijk speelde dit ook in de Arabische cultuur, zoals verwoord in mijn beeldgedicht Op het oosten, uit de cyclus Marrakesh. 

  9. Voor meer informatie volg deze link

  10. Voor meer informatie volg deze link

  11. Voor meer informatie volg deze link

  12. Verkorte link van dit item: http://wp.me/p4eh3s-1EJ.

    < Naar de Cyclus Rome.