Shete Boka aan de noordkust van Curaçao

Shete Boka — Met gedicht op maandag gaan we naar de noordkust van Curaçao. Op dit eiland ontstond in 2011 de bundel gedichten en essays E kas blau (het blauwe huis).* Het gedicht vind je na de collage op p. 2.

Noordkust van Curacao (bvhh.nu 2011)

Noordkunst van Curaçao kwam tot stand tijdens mijn eerste bezoek aan Curaçao met Mathie Flugi van Aspermont in 2011. Het was liefde op het eerste gezicht.

Een van de meest indrukwekkende locaties was de noordkust in Nationaal Park Shete Boka waar het gedicht over de uitschurende kracht van de golven ontstond. De beeldspraak in de tweede strofe is een directe reflectie op het woord boca, dat – zo vertelde de gids – mond betekent. Vergelijkbaar dus met ons begrip monding. Toen ik de eerste versie aan Mathie voorlas viel haar op dat ik de regenboogschittering was vergeten. Die kreeg alsnog een plaats in dit vers dat voor een deel zowaar spontaan in rijm ontstond. Nee, op rijm schrijven is niet mijn ding, omdat het effect al heel snel banaal wordt. Ik heb grote bewondering voor mensen die dat kunnen zonder de inhoud geweld aan te doen. Daar groei ik misschien al doende naar toe, maar voorlopig past hier bescheidenheid.

Die bescheidenheid blijft me passen. Nog steeds maak ik rijmloze gedichten en nog steeds heb ik grote bewondering voor mensen die iets ongekunsteldst mooi op rijm maken; en dan heb je ook nog dichters die echte sonnetten schrijven, helemaal zoals het moet.* Klinkdichten, zoals Hooft ze, meen ik, noemde! Of Vondel met zijn klinkerts. En dat doen ze, klinken, sonare! Het is muziek uit woorden.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en andere informatie
  • De volledige titel van de bundel luidt: Hubar, Bernadette van Hellenberg. E kas blau | Het blauwe huis. Gedichten op locatie met reisimpressies (Curaçao). Curaçao/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/2ykneeF-KasBlau.
     Onder de voorgaande link kun je de bundel inzien en downloaden.
  • Kijk eens op Facebook bij Wiel Kusters.
  • Meer weten over mijn gedichten op locatie, lees dan hier hoe het allemaal begon!
  • Enkele andere gedichten in de bundel – die veel bekijks trokken – zijn Kleurenvanger, Ontzielde handelswaar en Stoelenparade.  

Ben je een keer in Curacao, ga dan eens kijken op de locatie waar dit gedicht zich afspeelt.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2ZKPK23

Stoelenparade | Carnaval op Curaçao

Stoelenparade


Met ‘Gedicht op maandag’ gaan we naar Carnaval op Curaçao. De Stoelenparade laat zien wat daaraan voorafgaat. Niet alleen het feest wordt opgebouwd, maar ook de stemming. Collage bvhh.nu 2019 met foto's van bvhh.nu en Bruno Casonato uit 2011.

In stille hitte staan de stoelen
langs de straat
door smalle kettingen aan
elkander vast geklonken
de zitting leeg
verwachtingsvol
een lange rij die traag
de bocht om sliert
door clusters houten
bouwsels afgewisseld
staketsels in een klein palet aan kleur
felle toetsen en gedempte tonen
tussen plastic, hout en roest
van meubels die ‘t moment suprême
een wisseling van de wacht beleven
een grillig lint gespannen ongeduld
een paternoster
lineaire wijzerplaat
waar seconden dagenlang gaan duren
totdat het Carnaval van
start zal gaan

Eerst paarden, dan
kinderen, dan grote mensen
in hun veelkleurige tenue
dansen de stoelen tot
leven gekomen met
waaiende handen van het publiek
Een zinderend decor voor
de pralende stoet
die vol bombarie
Aswoensdag weer
de tijd intrekt.

Stoelenparade | Als je goed kijkt zie je ze al zitten. Langzamerhand verschijnen de contouren van het publiek. Of zouden deze juweeltjes vervangen worden voor gemakkelijke stoelen? Carnaval op Curaçao, bvhh.nu 2011.
__________________________

Naschrift — Het gedicht ‘Stoelenparade’ komt uit E kas blau | Het blauwe huis, de bundel die ik schreef bij mijn eerste bezoek aan Curaçao in 2011.* Morgen krijgt het een apart plekje in het kader van het initiatief Gedicht op maandag | #Gom dat in deze tijd van het jaar onverbrekelijk verbonden is met Carnaval. In de achtergrondverhalen van de bundel staat de volgende toelichting:

Het was opmerkelijk genoeg niet de toer zelf, maar de toegift van onze gids die een ongeslagen hoogtepunt vormde: de rijen met lege stoelen langs de route van de Carnavalsoptocht die leidde tot de Stoelenparade. Terwijl ze ons langs het uitgerekte lint aan lege stoelen en kramen en tribunes reed, kwam de stem van dit gedicht opzetten. Het wonderlijke verhaal dat de mensen wekenlang van te voren hier hun plekje voor de optocht zeker stellen, om het haveloze exemplaar op het laatste moment te vervangen door een volwaardige zetel fascineerde me. Wat een superbe manier om naar Carnaval toe te leven. Een dag later ben ik teruggekeerd om de verwachtingsvolle leegte te kunnen ervaren, te fotograferen en het ene woord na het andere uit de atmosfeer te plukken. Mijn gedichten zijn eerst en vooral een kwestie van concentratie, observatie en dan woorden plukken die eigenlijk al aanwezig zijn en er alleen om vragen gevangen te worden.

Of ik zelf iets heb met Carnaval? Het feest hoort net als Driekoningen tot mijn meest gekoesterde jeugdherinneringen. Wie weet vertel ik daar nog wel eens wat meer over.

Wordt vervolgd!

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

  • Hubar, Bernadette van Hellenberg. E kas blau | Het blauwe huis. Gedichten op locatie met reisimpressies (Curaçao). Curaçao/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/2ykneeF-KasBlau. Over mijn beeldgedichten/gedichten op locatie vind je meer onder deze link.
  • Voor de achtergronden van Carnaval geven de volgende titels meer informatie:
    • het interessante en goed doortimmerde webartikel van Jef de Jager. “Carnaval”. Rituelen en tradities (blog), 2013-2019. bit.ly/2UfOMbz-Gom.
    • een aardig beeld geeft ook: NTR, Omroep. “Hoe ontstond carnaval in het zuiden van het land?” NPO Focus, z.j. 2019. bit.ly/2C1NLgp-Gom.
  • Foto’s en collage bvhh.nu 2011.
  • Bovenstaande items zijn opgemaakt met het bibliografisch programma Zotero.
  • Meer weten over de rubriek ‘Gedicht op maandag’? Volg dan deze link.

Ben je een keer in Willemstad op Curaçao vlak voor Carnaval, ga dan eens kijken bij de Roodeweg en de Bredeweg, waar de stoet langstrekt.

  • Verkorte link van dit item: bit.ly/2EoQW1Y-VanHH2Org
  • Unieke zoekterm: 2EoQW1Y
  • Het belangrijkste project waarmee we bezig zijn, is de Joseph Cuypers Collectie. Ga eens kijken onder deze link.
  • Via de afbeeldingen hieronder kun je verder bladeren door onze website.

Links sociale media van de vennoten VanHH.org

Links sociale media | Hoe kwam je hier en waarom? — Waarschijnlijk kwam je hier doordat je klikte op een link in een van onze berichten op de sociale media (bit.ly/VanHH2Org21); maar het kan ook zijn dat je al surfend deze pagina bereikte. Hier kun je altijd de link vinden naar ons laatste majeure bericht op de sociale media.

We hebben het magazijn van ‘Cuypers assortiment’ op onze website opgeruimd… (lees verder via deze link)

Wil je rustig door de dia’s bladeren, druk dan op de pauzeknop en ga er met de pijltjes doorheen.

Eens in de zoveel tijd besteden we hier bovendien aandacht aan het meest bekeken bericht van de afgelopen periode.

Wat vonden jullie interessant de afgelopen maanden
  • Op Facebook stond de verjaardag van Joseph Cuypers, 10 juni 2019, met ruim 1000 bezoekers helemaal in de top. De maand ervoor, 2 mei, was het ons bericht over Jom Hasjoa: de herdenking van de doelbewuste vernietiging van zes miljoen Joodse mensen. Bij die gelegenheid hebben we het boek van Harrie-Jan Metselaars onder de aandacht gebracht over de verdwenen Joodse gemeenschap in Gennep. Alsof het zo heeft moeten zijn, was onze Paaswens in april het hoogst genoteerd.
  • Op LinkedIn scoorde tot onze verrassing in juni onze Pinksterwens het hoogst, terwijl in mei ook hier het bericht over Jom Hasjoa en het boek van Harrie-Jan Metselaars de meeste aandacht trok. Wat betreft april stond een gedicht op maandag (#Gom) aan de top: de luistervink.
  • Op Twitter was het ook bij @Bernadette de Pinksterwens in juni die de meeste kijkers trok. In mei was ‘t het item over Jeroen Bosch in en bij het Rijksmuseum en in april opnieuw de luistervink (#Gom). Joseph Cuypers rules bij @Erfgoedverhaal in juni, net als bij Faceboek. Het leuke verhaal over kennisuitwisseling op Facebook doet het juist op Twitter, bij @Erfgoed in mei, erg goed! En in april haast onvermijdelijk een item over de meest treurige brand de afgelopen decennia, die van Notre Dame in Parijs.
  • We zijn ook actief op Instagram, maar dat is nog altijd te kort om al conclusies te kunnen trekken.

Er is toch wel een opvallende consistentie over wat jullie aansprak de afgelopen tijd. Wat zegt dat? Of misschien is het correcter om te vragen: zegt dat iets?

*

Links sociale media

Het noteren van favoriete posts is niet het enige doel van van deze pagina. Hieronder staat namelijk ook een overzicht van eerdere berichten die we op de sociale media hebben geplaatst. Echt een must voor erfgoedspecialisten met een tik voor archivistiek.

Tip! — Wil je een ouder bericht snel vinden, gebruik dan de zoektoets Ctrl-F of Cmd-F.

  • We hebben het magazijn van ‘Cuypers assortiment’ op onze website opgeruimd. Dat was me een werk, want er zaten heel wat ‘dode links’ tussen. Daar gaan we nog een keer een aparte blog aan wijden, want o, wat is dat vervelend! Hoe dan ook, je kunt weer terecht in ons magazijn, waar we allerlei verhalen klaar hebben staan. Ook de downloadpagina Cuypers4all zit erbij en een galerij met portretten en collages, waaronder werk van Josephs achterkleindochter, Juliette Tulkens. Erg leuk om doorheen te wandelen. Met het meest recente item zijn we nog bezig: over het herstel van het plafond in de eetkamer van het Cuypershuis. De fondsenwerving start 25 augustus! Grabbel maar eens in ons assortiment: http://bit.ly/1o6zCVp
  • 8/8/19 Een heerlijk project om aan mee te werken. Linda Eversteijn en ik kennen elkaar van Museum aan het Vrijthof. Ze zag de naam Cuypers staan, toen ze zich ging inlezen in haar nieuwe project, een tentoonstelling over Clemens Merkelbach van Enkhuizen in Stedelijk Museum Breda. ‘Cuypers, mmm … Bernadette’; en zo kwam er iets moois op mijn pad. Het toeval wil dat ik Clemens in de jaren tachtig al heb leren kennen toen hij het dubbelportret schilderde van mijn oom en tante op het Geudje in Ohé. Ons gesprek ging al heel snel over Cuypers en om een lang verhaal kort te maken … Clemens maakte een prachtige tentoonstelling in het huidige Cuypershuis met behulp van zijn tekeningen en zijn collectie objecten uit de gesloopte kerken; dat was bij gelegenheid van het eeuwfeest van het Rijksmuseum in 1985. Peter van Dael die ook aan de Bredase expositie meewerkt, hield destijds een mooie inleiding. Dat gaat hij 17 augustus bij de officiële feestelijkheden in Breda weer doen. Zo wordt de cirkel gesloten: http://bit.ly/2M6JQFt-VanHH2Org 
  • 30/7/19: Sommige geruchten zijn zo hardnekkig dat ze telkens weer de kop opsteken. Een ervan is dat Jan Stuyt eigenlijk de architect van de nieuwe Bavo/KoepelKathedraal Haarlem zou zijn. Dat is dus niet zo, hoewel hij zeker bij de bouw betrokken was, evenals een heleboel andere kunstenaars en niet te vergeten de zoon van Joseph, Pierre J.J.M. Cuypers. In de collage staat het kort op een rij en wordt ook  nog eens de aandacht gevestigd op de achtergrond van de Arabische motieven en de Unvollendete (onvoltooide elementen) van de nieuwe Bavo. Die kun je bij de ‘Klim naar het licht’ heel goed zien. Inmiddels is die verlengd tot eind september. Gaat het zien! http://bit.ly/2bPlZXW-nBavo
  • 22/7/19: Meesterteken | Akkoorden gaat over de haptische schoonheid van historisch metselwerk en de metaforische inwisselbaarheid van steen en woord. Bij dit gedicht op maandag (#gom) komt niet alleen de meester metselaar langs, maar ook Goethe en Wijdeveld. En zoals bij alle kunst is het zowel een kwestie van waarnemen, als van jezelf geven. Je vindt dit tweelinggedicht in de bundel ‘Een moment in zijn eeuwigheid’ uit 2008. Lees verder via http://bit.ly/2Fb5pir.
  • 17/7/19: Niet geloven toch! Ons boek over de nieuwe Bavo is uitverkocht! Bij WBooks kun je het dus niet meer bestellen. Waar wel? Dat vertellen we je op http://bit.ly/Bavo-Ao Het heeft iets met klimmen en licht te maken! ;-)
  • 8 juli 2019: Welke berichten werden afgelopen drie maanden het best bekeken? Je ziet het hierboven. Wil je een handvol broodkruimeltjes volgen voor Droste, ga dan kijken op de site van ifthenisnow.eu.
  • 24 juni 2019: In een warme week naar een zeker zo warm eiland? Ja hoor, dat kan. We gaan met gedicht op maandag naar de noordkust van Curaçao, waar je verkoeling vindt in het opspattende water in in Nationaal Park Shete Boka. http://bit.ly/2ZKPK23
  • 21 juni 2019: Onze site dijt uit met al die verhalen, presentaties, artikelen, blogs en gedichten. Dus vandaar deze heerlijk ouderwetse inhoudsopgave van de pagina’s, gevolgd door een register op het eerste woord van de berichten/blogs. En ja, de naam Cuypers komt vaak voor, langzamerhand vaker in combinatie met Joseph dan zijn vader Pierre. Wat wil je ook met zulke mooie opdrachten als de nieuwe Bavo (tegenwoordig KoepelKathedraal Haarlem) en de Joseph Cuypers Collectie. Het woord kerk is een goede tweede … http://bit.ly/1NHYdrY
  • 10 juni 2019: Van harte gefeliciteerd Joseph Cuypers (1861-1949)! Vandaag zou je 158 jaar zijn geworden! Herinner je je nog dat je jongste kleinzoon, Pierre Cuypers, in 1947 een dag later werd geboren? De derde Pierre in de familie, wat moet dat bijzonder voor je zijn geweest! Over namen gesproken, we hebben nog een klein cadeautje voor je: http://bit.ly/2R1KEvd
  • 9 juni 2019: Zalig Pinksteren voor iedereen. Wat mij betreft het mooiste kerkelijke feest van het jaar, ook al is dat formeel niet zo. Maar van al die bezieling en dat enthousiasme wordt een mens intens blij! En ga vooral naar de Cenakelkerk als je in de buurt bent! Het was een feest om over de schilderingen van Piets Gerrits te schrijven: http://bit.ly/1NI24oP 
  • 6 juni 2019:  Een van de boeken die binnen handbereik staan, met welhaast de mooiste openingswoorden die je kunt bedenken: De Heilige Linie van J.A. Alberdingk Thijm: voor de een een gruwel, voor de ander een schatkamer als het gaat om kerkbouwsymboliek en iconografie. Nodeloos te zeggen dat ik tot die laatste groep behoor. Het heeft me altijd verbaasd dat tot dusver nog geen onderzoek is gedaan naar de kennis van Thijm door middeleeuwenkenners. Lange tijd is hij weggezet als een lachertje, maar de afgelopen decennia bleek steeds vaker dat de eruditie van deze Amsterdamse koopman en hoogleraar – en die van zijn netwerk – ook op dit gebied enorm was. http://bit.ly/1ZvcKwh-VanHH2Org
  • 30 mei 2019: Hemelvaart! Hoe gaan we daarmee om? Wens je elkaar een zalige Hemelvaart toe? Of trekt dat teveel een wissel op de toekomst? Tussen de weinige visualisaties van Hemelvaart in de monumentale kunst vonden we deze van Jan Dunselman die behandeld is in ‘De genade van de steiger’. Hoe lost hij het vertrek van Christus in deze scène op? Door terug te keren naar het begin? Want in den beginne … http://bit.ly/1QPco2y
  • 20 mei 2019: Er waren twee koningskinderen … of zat het toch anders? Dat lees je in dit gedicht op maandag, geïnspireerd door verweerde bouwsculptuur. Ga je mee naar l’Ancienne abbaye de Saint-Jean-des-Vignes in Soissons? Wat hebben we een vruchtbare tijd gehad met Kunst der Vormen in de Picardie! http://bit.ly/2HEQLRw-Gom
  • 5 mei 2019: Kennisuitwisseling op Facebook | De kerk van Simon en Judas te Lattrop. Wekelijks zet kerkfotografie een foto on line met de vraag of iemand weet om welke kerk het gaat. Deze ving mijn aandacht en laat die nu toch van de architecten Joseph en zijn zoon Pierre J.J.M. Cuypers blijken te zijn. Kijk ‘ns wat dit tot een mooie kennisuitwisseling leidde: bit.ly/2GXA1oA-JCC
  • 2 mei 2019: Vandaag 2 mei – Jom Hasjoa – wordt over de hele wereld de rechteloze vernietiging van zes miljoen Joden herdacht. Waar ik dan aan denk? Meestal aan het mooie monument van Appie Drielsma in de tuin van de synagoge in Roermond, dat Annelei Engelberts en ik hebben opgenomen in onze bundel beeldgedichten voor de rechtbank te Roermond (2014).
    Dit jaar ligt het anders, want ik ben bezig met het boek van Harrie-Jan Metselaars over de verdwenen Joden in Gennep. Ik ben halverwege en het woord vergast of gaskamer is vaker langsgekomen dan ik voor mogelijk had gehouden!
    De kracht van het verhaal van Harrie-Jan is dat hij een wij-gevoel met de toenmalige gemeenschap creëert en je dus eigenlijk niet kunt geloven dat men zomaar op een trein stapte om te eindigen in een vernietigingskamp. Maar dat moet je wel geloven want de andere sterke kant van het boek is de beschrijving van de context van de holocaust en vooral … het voortdurend leggen van verbanden van bestuurlijke beslissingen van de bezetter met de situatie van een bevolkingsgroep destijds op die ene plaats in Noord-Limburg. Leen het boek via de bibliotheek (het is al uitverkocht) en ga het lezen! Voor meer informatie zie dit artikel in De Gelderlander.
  • 29 april 2019: Grappig woord luistervink … ’t schijnt uit het Fries te komen en was een geliefd thema voor genrestukken. Lang geleden schreef mijn toenmalige docent, Eddy de Jongh, hier een mooi stuk over naar aanleiding van de beroemde luistervink van Nicolaas Maes in Dordrechts Museum. Met gedicht op maandag gaan we een heel andere kant op, naar de Annabaai op Curaçao. Daar bleek de luistervink van Arnout Visser (centraal in de collage) niet nodig. Ga je mee? http://bit.ly/2DD4nfb-Gom
  • 21 april 2019: Et resurrexit! Zalig Pasen voor iedereen! Meer weten over deze vrolijke hemel die ons volgens Joep Nicolas staat te wachten dankzij Christus’ verrijzenis, surf dan naar http://bit.ly/GvdS-Nicolas-Asselt.
  • 19 april 2019: Wat doen we in de Goede Week? We kijken naar The Passion, we luisteren naar de Mattheuspassion, maar we kijken – in ieder geval hier – ook naar de kruisweg van Jan Toorop in Oosterbeek die dit jaar een eeuw geleden werd ingewijd (18 mei 1919). Een mooie aanleiding om vandaag, op Goede Vrijdag, terug te blikken op het stuk dat we in ‘De genade van de steiger’ over dit werk hebben geschreven. Surf naar http://bit.ly/2DqXb5M-VanHH2Org om verder te lezen.
  • 14 april 2019: Het mag geen naam hebben, dat beetje sneeuw dat hier in het weekend viel. Dus op naar de Kaukasus met gedicht op maandag. We verkeren in hogere sferen! Maar hoe geef je woorden aan iets dat niet te vatten is? #Gom http://bit.ly/2VHClGb-Gom
  • 8 april 2019: Wat vonden jullie zoal leuk in maart? Volgens de teller was het ‘nieuwe Bavo’ wat de klok sloeg: het bericht over het Jozefaltaar, over het evenement ‘de nieuwe Bavo bloeit’ dat NU loopt (tot en met 13 april) en de loopbrug tussen de twee westtorens die vanaf 1 mei te betreden is. Maar apart genoeg dook ook het item over de waterschapsverkiezingen op. Lees verder op bit.ly/VanHH2Org21
  • 1 april 2019: Met gedicht op maandag zoeken we de blues op die onvermijdelijk ontstaan aan het einde van een mooie reis (Georgië). Blues … alles wordt een tikkeltje scherper en uitvergroot door de onherroepelijkheid van het naderende afscheid. En daar wordt een mens introspectief van, wat weer tot bijzondere overwegingen leidt: http://bit.ly/2CNysbp-Gom.

*

Geïnteresseerd in de oudere berichten? Bezoek dan deze archiefpagina.

Wordt vervolgd!

B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


En verder?
  • Meer weten over de rubriek ‘Gedicht op maandag’? Volg dan deze link.
  • Het belangrijkste project waarmee we bezig zijn, is de Joseph Cuypers Collectie. Ga eens kijken onder deze link.
  • Via de afbeeldingen hieronder kun je verder bladeren door onze website.

Het zou fijn zijn als je dit webitem wilt delen. Dat kun je doen via de knop delen aan het einde van deze pagina (liefst met de hashtag #VanHH2Org).

Verkorte link van dit item: bit.ly/VanHH2Org21

Zoekterm bit.ly 2Ta8xRz

Ontzielde handelswaar | Slavernijverleden

Ontzielde handelswaar op Curaçao

Museum Kura Hulanda vertelt over de positie van Curaçao in de internationale slavenhandel. Foto Anja Disselhof 2011 (onder Creative Commons Licentie op Flickr).


Ketens rammelen
in dichte rijen
donkere lijven zij aan zij
in het lichtloos vrachtruim
gestapeld
stank, ontbering,
vervuiling, ontering
weggevoerd uit
de alledag
ontworteld, verkracht
de mensheid voorbij

Levensgevaarlijk deze denkende dieren
wanhoop slaat van de boeien af
brouwt nachtmerries voor de beulen
angst die escalatie broedt
kneedt repressie in barbaarse vormen
gemartelde lijven, stront en bloed

Hebben wij dit inferno geduld?
een stinkende schuld op ons geladen
na anderhalve eeuw
reeds afbetaald?

Het nagebouwde scheepsruim in museum Kura Hulanda te Curaçao, waar slaven zij aan zij geketend lagen gedurende een reis die vele maanden kon duren. Foto Jeroen van Luin 2016 (onder Creative Commons Licentie op Flickr).

Plattegrond van een slavenschip met dicht op elkaar gepakte ontzielde handelswaar, tentoongesteld in museum Kura Hulanda te Curaçao. Foto Jeroen van Luin 2016 (onder Creative Commons Licentie op Flickr).

_______________________________

Ontzielde handelswaar — Het gedicht ‘Ontzielde handelswaar’ komt uit E kas blau | Het blauwe huis, de bundel die ik schreef bij mijn eerste bezoek aan Curaçao in 2011.* Ik heb het vandaag als apart item geplaatst vanwege de herdenking van de afschaffing van de slavernij op de Nederlandse Antillen en in Suriname door het centrale gezag in Nederland op 1 juli 1863.* Wat dit voor mij niet al te bekende facet van ons nationale verleden opriep, had ik, toen ik er was totaal niet aan zien komen.

Boter op ons hoofd, we hebben ladingen boter op ons hoofd. Dat was wat door mijn hoofd ging toen ik de eerste zalen van het slavernijmuseum op Kura Hulanda had bekeken. Natuurlijk weet je het wel, daar ergens in je achterhoofd, dat onze economische bloei in het verleden gegrondvest was op het bittere leed van anderen, maar als je daar met je neus op wordt gedrukt – het in alle omvang krijgt voorgespiegeld – dan overvalt een intense schaamte je. Vooral ook, omdat de Nederlander zich zo gemakkelijk de rol aanmeet van de moreel meerdere van de Duitser. Dat vergaat je wel als je ziet wat wij op ons geweten hebben. Formeel geen georganiseerde genocide – want wie bederft nu zijn eigen koopwaar? – maar niet één kerk heeft zich verzet tegen de massale ontzieling en de wreedheden die met deze nering gepaard gingen. Sterker nog, de kerken leverden de legitimatie van de slavenhandel door middel van pauselijke breven en citaten uit de Statenbijbel.

Curaçao was zo ongeveer het Westerbork van de Cariben en ook Kura Hulanda maakte deel uit van de niets ontziende logistiek. De ruimtes waar het museum in gevestigd is, waren eertijds het decor van hartverscheurende taferelen. Het besef dat je daar nagenoeg fysiek het verleden instapt, is ronduit beklemmend. Op het moment dat ik het nagebouwde scheepsruim betrad, overviel het gedicht me. Stortte zich op me met alle schuld en schaamte. Het was echter niet alleen de wanhoop van de gevangenen die ik voelde, maar ook de immense angst van de overweldigers voor een tegenstander die niets meer te verliezen heeft. Excessieve wreedheid is het gevolg geweest. Een wreedheid die zijn weerslag vond in een van de schakels van de driehoekshandel: gesmede martelwerktuigen, boeien en kettingen.

Omgaan met zo’n verleden is misschien nog te doen in een gepolariseerde constellatie, als je simpelweg of tot de ene of tot de andere partij hoort. Maar dat wordt anders als je allebei de kanten in je hebt. Hoe problematisch dat is ervaren Nederlandse families die zowel collaborateurs als verzetsmensen in hun gelederen hebben, tot de dag van vandaag. Voor hen geen helderheid. Kijken we naar het slavernijverleden dan is een van de meest saillante voorbeelden de uitzending van Verborgen verleden met de cabaretier Jörgen Raymann.* Wat mij betreft de meest indrukwekkende episode in deze bijzondere serie, die je onder deze link kunt bekijken. Neem er de tijd voor, want  … misschien overdrijf ik, maar ik werd er een ander mens van.

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

De * in de tekst hierboven verwijst naar de volgende bronnen (opgemaakt met Zotero):

  • Hubar, Bernadette van Hellenberg. E kas blau | Het blauwe huis. Gedichten op locatie met reisimpressies (Curaçao). Curaçao/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/2ykneeF-KasBlau. Over mijn beeldgedichten/gedichten op locatie vind je meer onder deze link.
  • “Emancipatiewet”. Wikipedia, 11 mei 2018. http://bit.ly/2NgsKSO. Dit item is verder opgenomen in de rubriek #Gom | Gedicht op maandag (2 juli 2018).
  • Spijtig genoeg staat net deze aflevering niet op Youtube, zodat ik haar niet kan inbedden in dit bericht. Ook via NPO Start gaat dat niet. Maar dat moet je niet beletten om te gaan kijken!
  • Toelichting en herkomst foto’s:
    • Museum Kura Hulanda vertelt over de positie van Curaçao in de internationale slavenhandel. Foto Anja Disselhof 2011 (onder Creative Commons Licentie op Flickr).
    • Het nagebouwde scheepsruim in museum Kura Hulanda te Curaçao, waar slaven zij aan zij geketend lagen gedurende een reis die vele maanden kon duren. Foto Jeroen van Luin 2016 (onder Creative Commons Licentie op Flickr).
    • Plattegrond van een slavenschip met dicht op elkaar gepakte ontzielde handelswaar, tentoongesteld in museum Kura Hulanda te Curaçao. Foto Jeroen van Luin 2016 (onder Creative Commons Licentie op Flickr).
  • De beeldgedichten die ik tijdens mijn werkbezoek een jaar later schreef zijn direct on line geplaatst op Blogger: Hubar, Bernadette van Hellenberg. “Curaçao revisited”. Homo ludens op Curaçao (2012) (blog), 2012. bit.ly/2tU6upc-dichtwerk.

Ben je een keer in Willemstad op Curacao, ga dan eens kijken bij Museum Kura Hulanda.

Verkorte link: bit.ly/2tJxSXs-VanHH2Org

Kleurenvanger

De kleurenvanger op Curaçao


Tegen elkaar aangeschurkt op de kade
pand na pand divers in toon
als kleurige helklinkende ijzeren
plaatjes
op de kinderxylofoon
flikkerend bij iedere oogopslag
Dwalend van stoep naar stoep
gaat een bonte pijper
tingelend over de klinkers
een stoet van kleuren achter hem aan
wij in hun kielzog mee
ons oog betoverd door roze
en rood, okergeel en groen
en beige, citroengeel en blauw
geplukt uit de regenboog
Hier kersvers gesausd
op nieuwe pleisterlagen
met scherpe haakse hoeken
Daar gedempt door verwering
bladderende plekken
vocht en regenslag
met suggestieve vegen vervuiling
als expressionistische toets
Vreedzaam naast elkaar
in Caribische coëxistentie

Rond de evenaar
valt de korte schemer
ebt het kleurgetijde weg
de pijper sluit de avondpoort
vereffent de balans in blauwdonkergrijsgroenzwart

______________________________

Kleurenvanger — Het gedicht ‘Kleurenvanger’ komt uit E kas blau | Het blauwe huis, de bundel die ik schreef bij mijn eerste bezoek aan Curaçao in 2011.* Vandaag krijgt het een aparte plekje in het kader van het initiatief Gedicht op maandag | #Gom. In de achtergrondverhalen van de bundel staat de volgende toelichting:

Ik ben gek op kleur en heb van – historische – architectuur mijn beroep gemaakt. Dat zie je weerspiegeld in de Kleurenvanger en Vogelvlucht vanuit de toren. Wie door Punda en Otrabanda heeft gewandeld zal zich, net als wij, op sleeptouw hebben gevoeld van een kleurenvanger die bij iedere oogopslag de blik met een nieuwe tint weet te bekoren. Eenmaal dit thema van de rattenvanger gekozen, kon het uitgerold worden tot op het moment waarop de bergdeur achter de kinderen gesloten wordt. Hier worden ze gelukkig iedere dag bij zonsopgang weer uit hun gevangenis verlost. Het lef waarmee het palet is samengesteld doet erg denken aan de natuurlijke orde: nergens immers is de polychromie zo onbeschaamd uitbundig en gevarieerd als bij bloemen die in een volstrekte willekeur worden gegroepeerd en nooit vloeken (dat is ook de reden waarom ik zo dol ben op natuurgebieden met een rijke wilde flora). Is dat kleurgevoel antropologisch bepaald? Wie zal het zeggen. De anekdote dat een gezagsdrager het wit te pijnlijk voor zijn ogen vond, kan historisch kloppen, maar lijkt me toch wat banaal.

Zoals bekend staat een groot deel van Curaçao, waaronder de kleurige gebouwen, op de werelderfgoedlijst. Hoe paradoxaal dat ook klinkt, het gevaar daarvan is overkill dat ook in Nederland bij iedere restauratie dreigt. Waarschijnlijk zal het in een tropisch klimaat nog moeilijker zijn om het midden te vinden tussen verantwoord onderhoud en vernieuwing, maar ook de toegevoegde waarde van het patin, de verwering van de tijd behoort tot de cultuurhistorische kwaliteiten die beschermd moeten worden. In die zin popte het idee van de Caribische coëxistentie op: het zou spannend zijn om naast de strakke, gloednieuw ogende panden de schoonheid van de verwering een kans te geven. Te zoeken naar een manier van consolidatie die uiterst basaal is. Over meer scenario’s te beschikken dan alleen het herstel in nieuwe luister.

Postscriptum — Zeven jaar later en een paar boeken verder is mijn fascinatie voor kleur alleen maar verder verdiept, wat overigens niet minder geldt voor de mate waarin patin of patina me boeit. Op dit punt heeft vooral het onderzoek naar de nieuwe Bavo me veel gebracht. De al eerder aangetroffen associatie van de polychromie van Cuypers senior met de kosmische kleurenleer van Goethe – die minstens zo sterk, zo niet sterker voor zijn zoon Joseph gold – heb ik verder uit kunnen diepen. Hoewel een directe relatie tussen dit werk en de kleurtoepassing van vader en zoon Cuypers – nog – niet vaststaat, zijn de aanwijzingen heel sterk.* Met name de kleurenschema’s in de nieuwe Bavo lijken er het resultaat van te zijn.*

Wat betreft de omgang met patina doet zich in Nederland een ware richtingenstrijd voor, omdat het moeilijk blijkt om eenduidig te bepalen waar patina eindigt en vervuiling begint. Bij die gebouwen waar architecten materiaalpolychromie toegepast hebben als esthetische kunstgreep – zoals bij de nieuwe Bavo is gebeurd – dient ervoor gewaakt te worden dat de kleuren verdwijnen als gevolg van het nivellerende effect van de grauwsluier van vervuiling. Wat overigens heel interessant is, is dat Joseph Cuypers met zijn ontwerp anticipeerde op de ‘atmosferische’ werking van de tijd; niet alleen buiten, maar zelfs binnen, ín het gebouw. Naar dit fenomeen is in Nederland verder geen onderzoek gedaan, wat benadrukt dat in ieder geval gekeken moet worden naar de intenties van de architect bij de besluitvorming rond de aanpak van patina/vervuiling. Het onderdeel van de waardenstelling dat ik daarover geschreven heb, is vanwege de omvang buiten het boek over de nieuwe Bavo gebleven. Het blijft op de plank liggen tot de tijd rijp is om het uit te werken tot een artikel. Enkele aspecten heb ik meegenomen in het hoofdstuk over de polychromie van de Haarlemse kathedraal.*

Wordt vervolgd!

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

De * in de tekst hierboven verwijst naar de volgende bronnen (opgemaakt met Zotero):

  • Hubar, Bernadette van Hellenberg. E kas blau | Het blauwe huis. Gedichten op locatie met reisimpressies (Curaçao). Curaçao/Ohé en Laak, 2011. http://bit.ly/2ykneeF-KasBlau. Over mijn beeldgedichten/gedichten op locatie vind je meer onder deze link.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg, Ad orientem | Gericht op het oosten. De nieuwe Bavo te Haarlem, WBOOKS-Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, op initiatief van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Zwolle-Haarlem 2016. Het register kan via deze link geraadpleegd worden. Wil je het boek bestellen volg dan deze link.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg. ‘De muziek van het licht’, Cuypers’ polychromie. Erfgoed in ontwikkeling. Ohé en Laak: Res nova-VanHH.org, 2007. http://bit.ly/Muziek-polychromie.
  • Foto’s en collage bvhh.nu 2011.

Ben je een keer in Willemstad op Curacao, ga dan eens kijken in de Rifwaterstraat, waar de foto hierboven is genomen die de Caribische coëxistentie in de kleurige gevels laat zien.

Verkorte link van dit item: bit.ly/2JReVIy-VanHH2Org

5 jaar eerder op 5 december

Chocoladeletters met Sinterklaas 2012 (screenshot 2017)

 

Begin september 2017 ben ik gestart met mijn rubriek Gedicht op maandag. Waarom, omdat ik me vanaf 2007 bewust heb geconcentreerd op het schrijven van gedichten, zoals je in dit item kunt lezen. Maar … wel rijmloos, want ik blijf denken dat werken op rijm zonder dat het gerijmel wordt, alleen aan de groten voorbehouden is. Eenmaal per jaar maak ik daar een uitzondering op en dat is met Sinterklaas. Zo kwam ik in 2017 uit bij deze verzameling chocoladeletters, die ik in 2012 voor mijn microkosmos schreef.

Op alfabetische volgorde start de cyclus met:

B

B. rust op haar B
Die kantelt gezellig met haar mee
Linksom krijg je twee toppen met ’n dal
Rechtsom een heel ander geval
Een bril? Maar die is overbodig
Een extra boezem heeft ze ook niet nodig
Een stukje van een slinger? Dat zal het zijn.
Want ze kijkt echt uit naar het startsein
om met T. leuke dingen te ondernemen
Vooral als hij weer staat op beide benen
Dan kunnen ze eindelijk weer een reis plannen
En onbekende streken verkennen
De B doet daar graag aan mee
Zij het wel dobberend op je inwendige zee
Laat het je lekker smaken
Zonder van je koers af te raken.

Sint & Sint

C

Kantel je de C
en dan wel met de klok mee
dan waan je je op zee
een boeg op stil water
maar wat gebeurt er later
oh nee de storm steekt op
de golf bereikt zijn top
en het schip haast op zijn kop
om hier van bij te komen
en een beetje weg te dromen
moet je deze letter consumeren
en rustig laten verteren
ga de herinnering sublimeren
en houd de feed back in ere

Sint & Sint

H

De H van deze man is heel flexibel
Dat krijg je van wat gewiebel
Naar links of rechts maakt niet uit
Je komt op het zelfde teken uit
Zet er een stel achter elkaar
Dan heb je een hekje zowaar
Niet dat H. iemand van hekjes is
Wat dat betreft is zijn geest heel fris
Hij mag graag over de schutting kijken
om daarmee zijn kennis te ijken
Het avontuur gaat hij ook aan
Zo is hij laatst naar Libanon gegaan
Om in zijn vrije tijd een goed werk te verrichten
Tussen zwakzinnigen en tragische gezichten
Ook zij waren even van hekjes verlost
En genoten van andere kost
Terug op het thuisfront is het dan weer wennen
Als je door de ABN-AMRO-toren moet rennen
Draai je het hekje schuin op zijn kant naar boven
dan is het een ladder die jou doet geloven
Dat je nog heel wat treden moet gaan
Voordat je carrière op z’n hoogtepunt zal staan
Ja zo’n H is lang niet mis
En weet je wat het leuke is
Je kunt hem ook nog eten
maar dat zul je vast niet vergeten

Sint & Sint

J

Draai de Jeeeeeeeeeeeeeeee
Een kwartslag naar rechts en je waant je op zee
De boeg gaat naar links met grote vaart
En het zog volgt in een lange staart
Zo surft J. op haar dromen naar Curaçao
Daar is het tenminste niet zo grauw
Eén Sint gaat in gedachten met haar mee
Maar ligt hier in Nederland op de ree
Ondertussen surft ze op zoek naar een baan
Want ze wil zo langzamerhand verder gaan
haar kompas is gericht op de eerste hulp
liefst zo dicht mogelijk bij haar stulp
ga nu eerst jouw J consumeren
Wie weet zal dat de breincellen activeren
om de baan te vinden die je hebben wilt
en jouw smaak voor steeds meer kennis stilt

Sint & Sint

M

De M kent een dal, maar tweemaal zoveel toppen
Dus M. moet zich niet laten foppen
Door ‘s levens listen en lagen
Bij ieder tegenslag gaat ze tweemaal slagen
Dus die baan die gaat er zeker komen
Alle inspanningen zullen zich lonen
LinkedIn en dan ook nog haar blog
Maar ga je ook op Twitter nog
Dan jaagt dat je kansen extra aan
(vanuit LinkedIn is dat zo gedaan)
zo kun je je blog nog verder verspreiden
bij verschillende groepen, op verschillende tijden
volg de route die je van de M krijgt
waarmee je hol en bol een ketting rijgt
MWMWMWMWMWMWMWMWMWMW
zo slinger je je door de arbeidsmarkt
waar je alle kansen bij elkaar harkt
om die ene er uit te halen
waarmee je eer gaat behalen
de M heeft dan zijn werk gedaan
en kan verder naar het inwendige gaan
Laat het je smaken

Sint & Sint

T

T stands for and taciturn and tough
I know it sounds a little rough
But that is how T. coped with this year
No lamentations, no cries, no swear
but trust in what lies ahead
And in what his doctors have said
To believe in their prognoses
You really needed vast doses
of optimism and willpower
and of course B. hour by hour
there is still some revalidation to face
but the T is giving you a taste
of next years ongoing feast
to be on your feat at least

Sint & Sint

W

De W deint op de wind
En wiegt het jongste kind
Dat wat in te halen heeft
niet op het gebied van de geest
want dat hoofd zit vol bagage
opgestouwd als in een garage
maar plannen is niet haar ding
dat vraagt meer ontwikkeling
dat geldt ook voor problemen
om die op te lossen moet ze in de benen
op tijd in bed, op tijd eruit
de wekker is niet haar lievelingsgeluid
maar reinheid, rust en regelmaat
slaan al eeuwen lang de maat
om goed te kunnen functioneren
dus dat ga jij ook waarderen
ondertussen krijg je wat cacao
dat geeft je een flinke douw
om vol energie je leven te leven
en te genieten en niet op te geven
dan kun je ook deinen op de wind
als een met zichzelf blij en gelukkig kind

Sint & Sint

Familiecollage (bvhh.nu 2017)

 

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2zGontc

Beeldgedichten | Gedichten op locatie

Beeldgedichten Georgië (Nekresi) (bvhh.nu 2011)

Gedichten op locatie krabbel je onmiddellijk in een schrift. In dit geval betreft het de cyclus Georgië (foto bvhh.nu 2011).

Dichtwerk4all — In 2008 ging ik voor de eerste keer op excursies met de organisatie Kunst der Vormen van Marjan van den Bos.* Dat was het begin van een nieuw avontuur met gedichten op locatie, beeldgedichten wel te verstaan. Voor die tijd had ik in het kader van de Cuyperscode al het een en ander gedaan – zoals Ubi sunt … – en natuurlijk het jaarlijkse eindejaarsgedicht vanaf 2000. De interesse zelf ontstond tijdens de lessen Nederlands op de middelbare school. Wat ben ik blij dat ik zo’n goede leraar Nederlands hebt gehad, Piet Eligh. Hij liet me kennis maken met Henriëtte Roland Holst, een liefde voor het leven. En daarna volgden vele anderen. Toch meende ik lang dat het voor mij te hoog gegrepen was, gedichten schrijven. Aan een bundel moest ik al helemaal niet denken, ook al had ik die ambitie en koesterde ik die wens. Ik ben Marjan nog altijd dankbaar dat ze me destijds uitgenodigd heeft en ook achteraf kan ik alleen maar zeggen dat het een bijzondere ervaring was. Wat Kunst der Vormen heeft gebracht, is hieronder te zien, maar vooraf geef ik een indruk van het meest recente werk.

Faits divers

Blogger

  • Bern4dette op Blogger (2011-2013) met diverse losse gedichten die zomaar opdwarrelden: http://bit.ly/Bern4dette-Blogger
  • Curaçao: cyclus op Blogger naar aanleiding van de excursie in 2012.
  • Georgië: cyclus op Blogger naar aanleiding van de excursie in 2011.

Bundels

Wikken & wegen, rechtspraak in Roermond in 14 beeldgedichten
Annelei Engelberts en Bernadette van Hellenberg Hubar, ‘Wikken & wegen, rechtspraak in Roermond in 14 beeldgedichten’, Roermond 2014.

Cuyperscode (2007-2009)

Historische korte verhalen (fanfictions) en gedichten

Miscellania

  • De collectie eindejaarsgedichten vanaf 2000 die ik nog een keer moet bundelen onder een tabblad.
  • De collectie gelegenheidsgedichten, waaruit ik een keuze wil maken
  • De collectie met pogingen tot haiku’s (2011), waarvoor hetzelfde geldt.

En dan liggen er nog een stel op de plank.

Het meeste van wat hierboven staat vermeld, kun je rechtstreeks downloaden via http://bit.ly/Gedichten4all.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen

  • Voor Marjan van den Bosch zie haar profiel op LinkedIn*.
  • Dit item kan geciteerd worden als: Hubar, Bernadette van Hellenberg. “Beeldgedichten | Gedichten op locatie | Hoe het allemaal begon …” VanHellenbergHubar.org (blog), 2014-2017. http://bit.ly/Dichtwerk4all.
  • Verkorte links van dit item: http://bit.ly/Dichtwerk4all | http://bit.ly/Beeldgedichten-VHHorg