Kennisuitwisseling op Facebook

De kerk van Simon en Judas te Lattrop

Kennisuitwisseling — Voor erfgoedspecialisten is Facebook een prima platform voor kennisuitwisseling. Dat blijkt maar weer uit wat we afgelopen week meemaakten (30 april-3 mei 2019) rond de wekelijkse vraag van Kerkfotografie over welke kerk je hier ziet.

Het verloop van de uitwisseling in screenshots

Let op — Dit zijn afbeeldingen, dus je kunt de links hierin niet aanklikken. Per screenshots hebben we de belangrijkste URL’s apart toegevoegd. Je kunt ze ook aanklikken in het originele bericht.

Kerk van Simon en Judas te Lattrop op Reliwiki.*

Inventaris in PDF op HNI/Nai. Online via het zoekportaal van HNI onder deze link.

Historisch krantenonderzoek is mogelijk dankzij de krachtige zoekmachine van Delpher.nl, ontwikkeld door de Koninklijke Bibliotheek.

Wordt vervolgd!

Hadden we dit aan zien komen, toen we ons commentaar bij de foto van Kerkfotografie schreven? Het was niet helemaal een verrassing, maar er waren natuurlijk meer architecten bezig met expressionistische baksteenpolychromie. Wel is het zo dat Joseph en/of Pierre J.J.M. (II) Cuypers in dit genre een naam te verliezen hadden. Het zou interessant zijn om te kijken of er een wisselwerking was met de vroeger parochiekerk van Bernadette, de Margarita Maria Alacoquekerk in Tilburg van Harrie Bonsel (1922).* Hij zal Joseph Cuypers gekend hebben als docent bouwkunst en directeur van de Academie voor Beeldende en Bouwende kunsten van de R.K. Leergangen te Tilburg, waar de Roermondse architect als examinator aan verbonden was.*

Voor verder onderzoek geven we het estafettestokje graag over aan Gert van Kleef die vorig jaar gestart is met een promotieonderzoek over Joseph Cuypers. Hij concentreert zich op het oeuvre, terwijl wij bezig zijn met de Joseph Cuypers Collectie op het gemeentearchief van Roermond. Dit project komt met grote regelmaat aan de orde op onze Facebookpagina: http://bit.ly/VanHHOrg2FB

Ga eens kijken en ‘like’ de pagina, zodat de berichten over Joseph Cuypers een nog grotere actieradius bereiken!

;-) B&M

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen

  • Reliwiki. “Lattrop, Dorpsstraat 66 – Simon en Judas – Reliwiki”, t.a.q 2019. bit.ly/2WvZgoA-JCC. Naar aanleiding van deze kennisuitwisseling is het lemma op 3 mei 2019 voor een deel al aangepast.
  • Reliwiki. “Tilburg, Ringbaan West 300 – Margarita Maria Alacoque – Reliwiki”, t.a.q 2017. http://bit.ly/2iZ5sRw.
  • Hubar, De genade van de steiger, p. 67; verwijst naar het artikel van de toenmalige rector Goossens in het Gildeboek van 1924 op Bibliodoc.

Het zou trouwens ook fijn zijn als je dit webitem wilt delen of mailen. Dat kun je doen via de knop delen aan het einde van deze pagina (liefst met de hashtag #JCC en/of #Joseph_Cuypers).

Ben je een keer in de buurt van Lattrop, ga dan eens kijken!

Verkorte link van dit item: bit.ly/2GXA1oA-JCC

Varia deel 2 | Van Nenny, Joseph en Katy & in de JCC

Een groot deel van de Joseph Cuypers Collectie bestaat uit brieven die gelukkig vaak nog in de originele envelop zitten. De bovenste van deze waaier is een envelop met het handschrift van de oude Cuypers. Foto Marij Coenen 2018.

Een kijkje in het aquarium | Om te delen

We hebben prikborden en varia, waarmee we vooruitlopend op zowel het E-boek als de biografie alvast inzage geven in de samenstelling van de Joseph Cuypers Collectie. Zoals eerder verteld zitten we als restaurateurs in een soort aquarium, waardoor iedereen kan zien hoe het werk vordert en welke nova tevoorschijn komen.

Delen is ons motto, dus iedereen mag gebruik maken van de gegevens die hier staan, maar wel binnen de termen van de Creative Commons licentie, gespecificeerd onder deze link: http://bit.ly/Copyright-CC-BY-NC-SA-4-0. Dus geen commercieel gebruik en absoluut naamsvermelding, zoals geldt voor al onze teksten en foto’s op onze sites. Hiertoe rekenen we ook onze Facebookpagina en Blogger. Voor de goede orde, alles wat ten dienste komt van kennisverspreiding, beheer en behoud van erfgoed zonderen we uit van commercieel gebruik.

Over delen gesproken, je kunt ons en andere onderzoekers helpen door deze pagina te delen via de knop delen onderaan de pagina.

In de kijker

Nenny | Antoinette Catherine Thérèse Cuypers-Alberdingk Thijm (1829-1898)

Ook al zijn we druk met de mannen bezig, de vrouwen worden niet overgeslagen. Hoewel … eigenlijk is het vreemd dat er nog maar zo weinig over Nenny, de moeder van Joseph, is geschreven (voluit: Antoinette Alberdingk Thijm). De enige die al een hele tijd geleden wat dieper op haar persoonlijkheid is ingegaan, is de Roermondse historica en stadskenner Yvonne de Vries in De Spiegel van Roermond (1995).* Een verrassend fris artikel dat – ook al is het natuurlijk na ruim 20 jaar op een aantal punten aan herziening toe – een mooi beeld geeft van deze vrouw achter de schermen. Net als Wies van Leeuwen in zijn biografie van Cuypers tien jaar later heeft ze gebruikt gemaakt van het album dat zich in het Cuypershuis bevindt:

In Memoriam Antoinette Catherine Thérèse Cuypers-Alberdingk Thijm, 1829-1859-1898 (als handschrift gedrukt), H.J. Koersen, Amsterdam 1915 (een door Pierre Cuypers samengestelde keuze uit haar dagboek, begeleid door teksten van hemzelf).*

In de biografie over haar man geeft Van Leeuwen een mooie impressie van hun huwelijk dat bijzonder hecht was. Verder vermeldt hij in een noot:

32 De briefwisseling met Pierre en vrienden in Persoonsgebonden archief G 48.1-48.2* en in het Gemeentearchief Roermond. Een dagboek verbrandt ze zelf in een ‘auto da fé‘ op 24 november 1858. Veel gegevens en citaten uit haar jeugdherinneringen geciteerd in In Memoriam. Daaronder citaten uit haar in het Italiaans gestelde herinneringen.*

In de JCC hebben een aparte rubriek voor haar opgenomen met onder meer correspondentie en excerpten in haar handschrift, in het Italiaans. Hierin bevindt zich ook het ‘dagboek van Joopie’ (Joseph Cuypers), waar ook De Vries aan refereert, maar dan door tussenkomst van Cuypers’ In memoriam. Voordat Joseph een Amsterdammer werd (1864), had hij zich ontwikkeld tot een ‘Romundsje jong’ (zijn woorden*) dat vlot dialect sprak dankzij Betje de dienstmaagd. De Vries, getrouwd met de eerste streektaalfunctionaris van de provincie, Pierre Bakkes, merkt op dat het noteren van het dialect door Nenny heel bijzonder is.*

Uit de JCC blijkt verder dat Jan Alberdingk Thijm zich op verzoek van de oude Pierre zet aan de uitgave van een bloemlezing uit de brieven van Nenny. Daarover heeft hij ook overleg met Joseph Cuypers. Uiteindelijk resulteert dit in het hiervoor aangehaald In Memoriam Antoinette Catherine Thérèse Cuypers-Alberdingk Thijm.*

Antoinette Catherine Therese Cuypers Alberdingk Thijm op gevorderde leeftijd. Screenshot beeldbank Cuypershuis, bvhh.nu 2019.

Antoinette Catherine Therese Cuypers Alberdingk Thijm op gevorderde leeftijd. Screenshot beeldbank Cuypershuis, bvhh.nu 2019.

Bronnen
  • De Vries, ‘Antoinette Cuypers-Alberdingk Thijm’, pp. 99-108.
  • Van Leeuwen, Pierre Cuypers, architect, pp. 20-30, 325.
  • Het persoonsgebonden archief staat on line en wordt hier verkort geciteerd als HNI/Nai, ‘CUYP Cuypers, P.J.H., J.Th.J. & P.J.J.M’
  • De Vries, ‘Antoinette Cuypers-Alberdingk Thijm’, p. 108, verwijst naar Pierre J.H. Cuypers, In Memoriam – Antoinette Cathérine Thérèse Cuypers-Alberdingk Thijm. De omslag en het schutblad staan on line bij het Cuypershuis.
  • GAR, JCC v.n. 85-86, 158-159.
  • Zie GAR JCC v.n. 150. In de krant wordt dit vernederlandst tot ‘Roermondsche jongen’: “Lezing van den heer Jos. Cuijpers voor de leden van den R.K. Volksbond”. Maas- en Roerbode. 9 februari 1897. GAR, Historische kranten. http://bit.ly/2ZL7XNH-JCC.
  • GAR, JCC v.n. 86 (fotonummers P1300551.JPG-P1300574.JPG). Wies van Leeuwen vermeldt de inbreng van Jan Alberdingk Thijm bij de totstandkoming van het hiervoor vermelde album In Memoriam: Van Leeuwen, Pierre Cuypers, architect, p. 26.

_____________

Datering studietijd

Af en toe is het ontsluiten van archiefcollecties echt priegelwerk. Zo ben ik een tijdje terug een hele ochtend bezig geweest om de juiste datering te achterhalen van de studietijd van Joseph Cuypers aan de Polytechnische School in Delft. Die staat fout op de oude site van het Nai (en dus ook in mijn boek over de nieuwe Bavo), ze staat onvolledig op Wikipedia en helemaal niet in het lemma op het Biografische Woordenboek van Nederland. Dankzij de stukken uit de Joseph Cuypers Collectie die we invoerden in MAÏS, kan ik nu met zekerheid zeggen dat het 1879-1883 was (JCC v.n. 38 en JCC v.n. 112). Zegt het voort, zegt het voort!

De Polytechnische School te Delft was de voorganger van de Technische Hogeschool en de huidige Technische Universiteit. In de tijd dat Joseph er studeerde, van 1879 tot 1883, stond de opleiding bouwkunde onder leiding van professor Eugen Gugel uit Duitsland.

Joseph heeft trouwens ook een evaluatie geschreven over het onderwijs in Delft (JCC v.n. 112). Gelet op het handschrift is dat vrij kort gebeurd na de afronding van zijn studie. 

_____________

Joseph Cuypers en Virgilius in Delft. Hoe zit dit precies?

Bij de huldiging van pater de Groot in 1912 heet het: ‘De heer Cuypers verklaart de relatie van de Violier tot Prof. de Groot en schetste hoe bij op 15-jarigen leeftijd voor ‘t eerst kennis maakte met Prof. de Groot in het klooster te Huissen en later als student in de Studenten-vereeniging te Delft’. Aangezien Virgilius pas in 1898 werd opgericht ziet het er naar uit dat de verslaggever hier een vergissing heeft gemaakt. Of bestond er een voorloper van deze vereniging? Blijkens het goed gedocumenteerde lemma op Wikipedia is dat inderdaad het geval, maar ook die is niet ouder dan 1898.

Wordt vervolgd! 

In dit gezelschap heeft Joseph Cuypers vermoedelijk ook pater Herman Ermann s.j. leren kennen, die moderator was van Virgiel.

Bronnen
  • “Geschiedenis vereniging”. Virgiel.nl.
  • “Jubileum Prof. J. V. de Groot.” Het Centrum, 6 november 1913. Delpher Koninklijke Bibliotheek. http://bit.ly/2OTIJ9b-nB.
De brief van Katy (Catharina) Cuypers aan haar schoonzusje Delphine van 10 september 1893: een interessante momentopname

JCC v.n. 90, brief d.d. 10/9/1893: Katy (Catharina) Cuypers (1866-1934) aan haar schoonzusje Delphine Cuypers-Povel vanuit Valkenburg, nadat Pierre J.H. Cuypers uit Amsterdam is vertrokken.* Ze verkeert in een situatie, waarin haar moeder, Nenny Cuypers-Alberdingk Thijm haar niet begrijpt, maar Delphine wel. Ze wil graag naar de kunstnaald werkschool, maar haar vader is niet overtuigd (dit blijkt ook uit de brieven in het familiearchief op het GAR). Op de beeldbank van het Cuypershuis zijn verschillende naaldwerken van haar te vinden. Deze borduur- en kantwerken komen van een anonieme schenkster, van wie de grootmoeder een goede vriendin was van Katy: ‘Volgens de schenkster is er kantwerk door Catharina aan haar grootmoeder gegeven bij diverse familiegelegenheden, maar ook in 1916 bij het intreden van Catharina in het klooster, toen zij geen bezittingen mee mocht nemen’.*

Katy heeft het verder over de twee Evertsen: mgr Everts (goede vriend van haar vader en woonachtig bij hem aan de Maastrichterweg) en zijn neef professor Everts. Dit onderscheid is van belang omdat ook de Delftse hoogleraar Henri Evers tot de intimi van Pierre J.H. Cuypers behoorde. Mogelijk gaat het om mgr Henri W.H. Everts (1854-1899) die net als zijn oom verbonden was aan Rolduc, en wel vanaf 1879. Hij kan gelet op het jaar van overlijden niet de Everts zijn met wie Joseph Cuypers nog in de Tweede Wereldoorlog in contact staat vanwege de restauratie van Rolduc; dat zal dus dr Pieter S. Everts zijn (1888) die in 1939 directeur van het gymnasium werd.*

Cuypershuis Roermond: 'Op foto 5275-2, genomen in augustus 1895, staan volgens het opschrift aan de achterzijde Annie Cuypers en de gezusters Kathy en Marie Povel.' Marie, het Engelse nichtje van Delphine had geen zusje Kathy, dus waarschijnlijk gaat het hier om Kathy/Katy/Catharina Cuypers (links).

Cuypershuis Roermond: ‘Op foto 5275-2, genomen in augustus 1895, staan volgens het opschrift aan de achterzijde Annie Cuypers en de gezusters Kathy en Marie Povel.’ Marie, het Engelse nichtje van Delphine (zie hieronder), had geen zusje Kathy, dus waarschijnlijk gaat het hier om Kathy/Katy/Catharina Cuypers (links).

 
Bronnen
  • Katy schreef zich afwisselend Katy en Catharina, maar wordt door anderen ook als Kathy aangeschreven. 
  • Voor het vertrek naar en het verblijf van de familie in Valkenburg zie Hubar, Rien de pareil, deel 1 (zoekterm Valkenburg). Voorts de biografie Van Leeuwen, Pierre Cuypers, architect.
  • Cuypershuis Roermond, beeldbank, zoekterm Catharina Cuypers.
  • “Directeuren en leraren van 1843 tot 1946 (Rolduc)”. DocPlayer, 2018. bit.ly/2WLbkCv-JCC. Voor de relatie tussen Willem Everts en Pierre J.H. Cuypers zie hiervoor noot 1.
  • Voor de familierelaties zie Pierre M. Cuypers, ‘CUYPERS – MyHeritage’.
De kinderen van Joseph en Delphine

In de JCC zitten verspreid verschillende stukken die in het bijzonder licht werpen op de wederwaardigheden van de kinderen. Vooral in de correspondentie van het ouderpaar is veel te vinden, maar ook in de stukken ter onderbouwing van de familiekroniek.*

  • Over Yvonne en Michael zie onder meer de brief van Joseph aan pastoor Th. (Thomas) Kwakman d.d. 31 oktober 1926.* Kwakman heeft Joseph Cuypers vermoedelijk leren kennen als lid van De Violier en schreef regelmatig over kunst, onder meer in het Gildeboek. Hij maakt overigens deel uit van het netwerk dat Joseph Cuypers en Toorop gemeen hadden. Kwakman heeft geprobeerd te bemiddelen bij de conflict tussen Michael en zijn vrouw Enny met Joseph en Delphine. Ook met Yvonne heeft Kwakman zich beziggehouden: zij had, na een mislukt noviciaat bij de zusters Clarissen-Capucinessen in Amsterdam* (1922-1923?) ernstige psychische problemen.
  • Marguerite (wordt vervolgd).
Bronnen
    • GAR JCC, Correspondentie v.n. 90-91; Familiekroniek v.n. 81-83, 133-134, 196.
    • Kalf, “Vierde jaarverslag van den Katholieken Kunstkring De Violier”, (zoekterm Kwakman), p. 140.
    • Van Roon, Goud, zilver & zijde (zoekterm Kwakman), verwijst naar Th. Kwakman, ‘Alex Asperslagh’, in: Het Gildeboek 11 (1929), 1, p. 12–17.
    • Toorop, Jan. “Portret van Thomas Kwakman (1875-1955), Utrecht, Museum Catharijneconvent”. RKD | Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, 1910. http://bit.ly/2QhZux8.
    • Het archief van deze congregatie berust in het 

_____________

Krabbels

  • JCC v.n. 90, brief d.d. 27 nov (poststempel 28 nov 89): in het Engels geschreven brief van Marie (Marie Marguerite Jeanne) Povel (14 dec 1866-7 jun 1957) aan haar nicht Delphine over het overlijden van een vrouwelijk familielid. Apart genoeg waren de vaders van Delphine en Marie broers, terwijl hun moeders zusters waren. De naar Engeland verhuisde familie Povel was woonachtig in Manchester en in Salford en Chorlton bij Manchester. Vrijwel zeker is dit het gezin waar Marguerite logeert als ze onder meer in 1914 in Engeland is (zie de conceptbrief hieronder).1
  • JCC v.n. 91, brief d.d. 23/3/1908: verjaarsbrieven van de Marguerite en Yvonne aan hun moeder Delphine. Ze logeren met alle vijf kinderen bij tante Bernadette (?). Marguerite, bijna 13 jaar oud (bijnaam Paquerette), vindt dat haar ouders wel erg lang weg zijn. Zijn Joseph en Delphine dan op reis. Is zij naar Engeland om haar nichtje te helpen voor haar oom te zorgen?
  • JCC v.n. 90, brief d.d. 2/8/1908: een bijzondere, openhartige brief van kloosterlinge Jeanne Povel, zus van Delphine, aan haar zwager Joseph over roeping. Verder heeft ze het over Pierre J.J.M. (1891-1982) die – op dat moment 17 jaar oud – plannen maakt om in Delft te gaan studeren (hij heeft daarvoor extra voorbereiding nodig).
  • De R.K. Volksbond: ‘Zinrijk en waardig ook is hun door Dr. Alberdingk Thijm z.g. ontworpen herkenningsteeken, hun insigne: een schildjen, horizontaal overdekt met het rationale rood-wit-blauw en het pauselijk geel-wit, in smallen band, dwars daarover heen’. Zie het artikel in tijdschrift De Katholiek van 1898.2
  • Uit een brief van Delphine aan het adres van het Rijksmuseum blijkt Joseph Cuypers in 1918 daar nog steeds een bureau te hebben: datum poststempel, vrijdag 3 mei 1918.3
  • JCC v.n. 91, conceptbrief Tweede Pinksterdag 2018: De oudste dochter van Joseph Cuypers, Marguerite, heeft tijdens de Eerste Wereldoorlog in Frankrijk en Nederland gewonde soldaten verpleegd. Conceptbrief Joseph Cuypers aan pater Herman Ermann s.j. (Fotonummer MG_1132-1133).
  • Uit de stukken blijkt dat Pierre J.J.M. Cuypers in 1914 zijn studie aan de TH Delft niet kon starten, omdat hij gemobiliseerd werd. Na 1918 was dit niet meer in te halen. Nu is eindelijk duidelijk waarom hij niet naar Delft is gegaan (JCC v.n. 81).
  • Fotonummer P1300923, 1915: Pierre J.H. Cuypers schrijft Joseph Cuypers dat hij de plannen voor de kerk van Steenbergen heeft ondertekend. Hij bleef dus tot op hoge leeftijd boegbeeld. Een van de voorwaarden die hij stelde in ruil voor financiële regelingen?
  • JCC v.n. 144: Het Comité Neerlando-Belge d’Art Civique en de wederopbouw van de steden en dorpen in België. Begint hier de belangstelling van Joseph Cuypers voor stedenbouw? De lezing voor de Sorbonne vindt plaats in 1924.4
  • Delphine is lid van de vrouwelijke vrijwillige landstorm. Is dat al tijdens de Eerste Wereldoorlog of daarna? Het probleem van de brieven van Delphine is dat ze die meestal niet dateert! Als er geen envelop met poststempel is, zijn ze moeilijk te dateren.
  • Joseph ondertekent zijn brieven aan Delphine met Joop! Zoals ook hier bij ‘Joopie’ blijkt, was dat zijn eigenlijke roepnaam die alleen door familie en intimi werd gebruikt. Ditzelfde was het geval met zijn peetoom, Jozef Alberdingk Thijm.5 Overigens schrijft zijn vader hem nooit anders aan dan als Joseph.
  • JCC v.n. 72: Lezing #terracotta met brief P.F. Martin: typeert Joseph als de eerste die terracotta constructief heeft gemaakt.
  • Joopies dagboek, van zijn moeder Nenny aan haar zus Dora. Geeft een kijkje in de keuken over huiselijke gebruiken en opvoeding. Joseph sprak als kind al Limburgs.
  • Stuk over glas in lood van Joseph Cuypers (getypt). Heeft het over de glazen van Joep Nicolas in de Noordhoekse kerk. Volgens de Tilburgse Wiki uit 1938-1939. Was dit niet eerder? Totaal andere visie dan bij de nieuwe Bavo, waar hij rond dezelfde tijd slaags raakt met dom van der Meij. Interessant om uit te werken.
  • In 1943 maakt Joseph Cuypers een soort reconstructietekeningen van de meubels uit de eerste van zijn vaders atelier voor het museum. Zie v.n. 65, v.n. 68 en v.n. 69.
  • Waarom is Joseph Cuypers zo vaak naar Osnabrück geweest? Daar geven met name de schetsboeken blijk van.
  • Kun je ook een verhaal vertellen over het ordenen? Zeker, want de manier waarop je een collectie aantreft, zegt alles over de archiefvormer.
  • Schetsboekjes gereconstrueerd op basis van formaat, verkleuring, bindgaatjes, thema en/of jaartal. Dat is niet eenvoudig omdat je ervan uit mag gaan dat bladen van hetzelfde formaat in principe tot meer schetsboekjes kunnen behoren. Soms viel dat te achterhalen op grond van de bindgaatjes. Het was te intensief om aan de hand daarvan individuele schetsboeken te reconstrueren, maar het leidde wel tot de omschrijving van een stapeltje van gelijk formaat als ‘schetsboek(en)’.
  • JCC v.n. 39: Album bij gelegenheid van de 12,5 jarige bruiloft van Joseph Cuypers en Delphine Povel, gemaakt door medewerkers van de firma Cuypers & Co en personeel van Architectuur.6 Opvallend genoeg is de stijl van de inbreng van het architectenbureau modern en die van de kunstwerkplaatsen ‘ouderwets’ quasi middeleeuws. De twee gezichten van het bedrijf of van Joseph Cuypers?
  • Portretfoto op de deelnemerskaart van Joseph Cuypers voor de wereldtentoonstelling in Brussel in 1910. Herkomst en repro GAR, Joseph Cuypers Collectie. Wat heeft Cuypers & Co toen laten zien?
  • JCC v.n. 36: Receptieboek met handtekeningen aanwezigen tijdens de receptie van de 70ste verjaardag van Joseph Cuypers (met ingenestelde stukken). Verkeerd om: notitieboekje Delphine Cuypers met terugblik op de Tweede Wereldoorlog
  • Het bezoek van Joseph Cuypers aan de wereldtentoonstelling in Parijs in 1900.
  • Josephs vrouw Delphine Cuypers-Povel als spelverdeler bij onder meer de PR van de firma. Wordt dit beeld bevestigd door andere stukken?
Opslagmedium of collectiestuk? Een deel van het bestand aan tekeningen en foto’s van de Joseph Cuypers Collectie is opgeslagen in de omslag van september 1887 van de jaargang 1886-1887 van 'Documents classés de l’art dans les Pays-Bas du Xe au XVIIIe siècle, recueillis et reproduits par J.-J. Van Ysendyck'. Op zich heel interessant, omdat het vol prachtige foto's zit van gebouwen in Vlaamse renaissance die nauwelijks verschilt van de 'Oud-Hollandsche' stijl, waardoor Cuypers senior zich liet inspireren voor zijn profane gebouwen. Foto bvhh.nu 2018.

Opslagmedium of collectiestuk? Een deel van het bestand aan tekeningen en foto’s van de Joseph Cuypers Collectie is opgeslagen in de omslag van september 1887 van de jaargang 1886-1887 van ‘Documents classés de l’art dans les Pays-Bas du Xe au XVIIIe siècle, recueillis et reproduits par J.-J. Van Ysendyck’. Op zich heel interessant, omdat het vol prachtige foto’s zit van gebouwen in Vlaamse renaissance die nauwelijks verschilt van de ‘Oud-Hollandsche’ stijl, waardoor Cuypers senior zich liet inspireren voor zijn profane gebouwen. Foto bvhh.nu 2018.

Wil je een titel om naar te kunnen verwijzen, gebruik dan deze:  Hubar, Bernadette van Hellenberg en Marij Coenen. “Varia deel 2 | Van Nenny, Joseph en Katy & in de JCC”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2019. bit.ly/2U4u4LM-VanHH2Org.

B&M7

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


  1. Pierre M. Cuypers, ‘CUYPERS – MyHeritage’: Ouders Delphine: Anton Johan Eduard Johann POVEL (24 jan 1827-17 mrt 1894) x Delphine Marie GUILLOT 15 sep 1839-29 jul 1898). Ouders Marie: Michael Anton Ludwig POVEL (22 feb 1834-28 mrt 1902) x Juliette Marguérite GUILLOT (20 jun 1840-20 jan 1907). 

  2. Gedownload via de dbnl.org: http://bit.ly/DeKatholiek-tijdschrift

  3. Fotonummer P1300848.JPG e.v. Zie de foto’s van het bureau op de beeldbank van het Rijksmuseum. 

  4. De items op Evernote en Zotero over dit onderwerp volgen nog. 

  5. Vergelijk A.J., J.A. Alberdingk Thijm

  6. In de stukken wordt het architectenbureau van vader, zoon en kleinzoon Cuypers met Architectuur aangeduid. 

  7. Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2U4u4LM-VanHH2Org 

Biografie Marij Coenen

Deze diashow vereist JavaScript.

Marij Coenen is mijn vrouw en vennoot. We zijn in hetzelfde jaar geboren, ik eind februari en zij half mei 1956. Marij studeerde HBO Diëtetiek (Heerlen), HBO Verpleegkunde (Sittard) en HBO+ Mesologie te Amsterdam. Zij heeft jarenlang gewerkt als wijkverpleegkundige in het Heuvelland van Zuid-Limburg en een eigen praktijk gevoerd. Vanaf 2000 was ze in dienst van Monumentenhuis Limburg en daar heeft ze als eindredacteur van de rapporten van de Monumentenwacht een blijvende liefde voor het erfgoed opgelopen. Sinds 2003 is zij zelfstandig ondernemer met een gecombineerde aanpak: ze had deels een praktijk in gezondheidsadvies en deels een bedrijf in administratie & communicatie. Vanaf 2005 was ze als vennoot en medewerker betrokken bij Res nova, waar ze de financiële administratie combineerde met de eindredactie van de rapporten en publicaties.

Redacteur

In de loop van de jaren heeft Marij zich ontwikkeld tot een uitermate precieze en kritische redacteur die zowat met het groene boekje onder haar kussen slaapt. Haar expertise op dit gebied is de afgelopen jaren alleen maar belangrijker geworden, doordat uitgevers er zelf geen redacteuren meer op na houden. Vandaar dat ik haar rol onderstreept heb aan het slot van mijn dankwoord van ons boek over de nieuwe Bavo:

De laatste die ik hier in het licht wil zetten was zeker niet de minste in dit proces: Marij Coenen is de enige die kan vertellen dat ze dit boek van voor naar achteren heeft gelezen en toen weer terug. Hele stukken heb ik haar voorgelezen in de avondzon en bij de haard, steeds weer een ultieme test om te horen of zinnen liepen en de tekst begrijpelijk bleef. Ook al blijven er delen van het boek die beslist pittig zijn, zij heeft me telkens weer aangespoord en geïnspireerd om te kiezen voor minder complexe zinswendingen en vooral de verteltrant vast te houden. Mezelf trouw te blijven in wat ik nu eenmaal ben: een verhalenverteller.*

Uitgever Johan de Bruijn van WBooks heeft deze lof op zijn manier kracht bijgezet door Marij in het ISBN-nummer op te voeren als co-auteur! Gelukkig heeft hij dat van tevoren niet laten weten, want bescheiden als Marij is had ze dat nooit goed gevonden. Dat is omgekeerd evenredig met het aantal publicaties waaraan ze heeft meegewerkt.*

Fotograaf

Marij houdt van fotograferen en dat komt tijdens onze projecten goed van pas. Zo tekende ze voor het gros van de foto’s voor de publicatie over de Clemenskerk (2014) en de rapportages over de kloosterruïne Hoogcruts (2010) en de Martinuskerk van Beek (2018). Maar ook tentoonstellingen legt ze vast, waardoor we beschikken over een groeiende beeldbank die bij onderzoek zeer van pas komt. Daartussen zit onder meer materiaal met betrekking tot de collectie van Gerard van Wezel (Droomkunst), Joep Nicolas (Cuypershuis Roermond), Jan Toorop (Haags Gemeentemuseum), Verzaagd en verspijkerd (Brabants Museum Den Bosch) et cetera. Haar kracht komt verder tot uiting in natuurfoto’s die de landschappelijke component van het erfgoed onderstrepen. Alles bij elkaar vormt haar fotografie een belangrijke bron voor de sociale media.

Sociale media

Sociale media draaien op content en erfgoed is een en al content! In onze branche heb je te maken met de overvloed van de weelde. Dus heb je behoefte aan iemand die rijp van groen kan onderscheiden. Bij dit proces van keuzes maken voegt Marij af en toe wat human interest toe aan onze berichten en dat maakt het beeld naar buiten des te overtuigender. Wil je het resultaat zien? Kijk dan bij onze Facebookpagina.

Marij Coenen is ook te volgen op Twitter via @Erfgoedcontent.* Op LinkedIn profileert ze zich vooral met haar administratieve werk.*

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Verwijzingen

De * in de tekst hierboven verwijst naar de volgende informatie:

Marij Coenen fotografeert de doopvont van Anton Molkenboer in de kathedraal van Roermond. bvhh.nu 2016.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/Marij-Coenen2VanHHOrg

Tussen de Museumweek en het Cuypersweekend 2018 ¨

Deze pagina vormt een doorverwijzing naar Museumweek 2018 | Cuypersweekend 2018 | Pronkstuk Cuyperszaal van Joseph Cuypers.

Dit is een doorverwijzing binnen de Joseph Cuypers Collectie. Woordwolk bvhh.nu 2018

Weet je op welk stuk deze woordenwolk slaat? Mail me dan of reageer hieronder en wie weet heb ik wat aardigs voor je.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Verhalen bij de vleet | JCC

← Terug naar de hoofdpagina

Verhalen bij de vleet | JCC — Verhalen … daar staat deze site vol van. We zijn verhalenvertellers pur sang. Je kunt dan ook niet bezig zijn met zo’n mooie collectie zonder dat je van het ene in het andere verhaal valt. In minivorm vind je er al een paar in de varia in het aquarium van de JCC. In deze rubriek vind je de uitwerking daarvan in blogs en webartikelen. Er zitten niet alleen stukken in van Joseph zelf, maar ook van zijn peetoom Jozef A. Alberdingk Thijm. En wat te denken van zijn moeder, Antoinette Cuypers-Alberdingk Thijm, zijn vader, Pierre J.H. Cuypers, zijn vrouw Delphine Povel, zijn dochters Marguerite en Yvonne, en zijn zoons Pierre J.J.M., Michael en Charles en … en …

Verhalen bij de vleet | Ook in 2018 viel Josephs verjaardag in het Cuypersweekend. Collage bvhh.nu 2018.

De felicitatie op de sociale media in 2018. Ook in dat jaar viel Josephs verjaardag in het Cuypersweekend. Nog meer redenen voor een feestje. Herkomst foto’s op de collage: linksboven, genomen in het Cuypershuis door Sjaan van der Jagt-Pixelpolder (2014); linksonder een scan uit de De Maasbode van 1931; linksonder midden uit de Joseph Cuypers Collectie op het GAR; rechtsonder midden scan Joseph Cuypers op 86-jarige leeftijd, uit De Katholieke Illustratie van 1947; recht midden boven, scan uit het bestek voor Oud Leijerhoven (1884) in Amsterdam, een van de eerste bouwwerken van Joseph Cuypers (zijn stempel is later toegevoegd); rechtsmidden foto van een familiefeest (?) uit deJoseph Cuypers Collectie op het GAR, circa 1895, met in het medaillon rechtsboven een uitsnede van de architect en rechtsonder, van zijn vrouw, Delphine Povel. Collage bvhh.nu 2018.

 

Verhalen bij de vleet | Joseph Cuypers is jarig in het Roermondse Cuypersweekend (10 juni 1861). Collage bvhh.nu 2017.

Joseph Cuypers(* 10 juni 1861) was jarig in het Roermondse Cuypersweekend van 2017. Collage bvhh.nu 2017.

Permalink onder deze knop.

Verkorte link: http://bit.ly/2xYiQSf-VanHH2Org | http://bit.ly/2KL09Ts

Joseph Cuypers in De Limburger ¨

Dit is een doorverwijspagina naar het item Joseph Cuypers in De Limburger.

Dit is een doorverwijzing binnen de Joseph Cuypers Collectie. Woordwolk bvhh.nu 2018

Weet je op welk stuk deze woordenwolk slaat? Mail me dan of reageer hieronder en wie weet heb ik wat aardigs voor je.

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Museumweek 2018 | Cuypersweekend 2018 | Pronkstuk Cuyperszaal van Joseph Cuypers

Museumweek 2018 en Cuypersweekend 2018 in het Cuypershuis te Roermond — Wie het Cuypershuis bezoekt en daar de ‘feestzaal’ in de zuidelijke vleugel binnenstapt, denkt dat hij te maken heeft met een ontwerp van Pierre J.H. Cuypers. Maar dat is niet het geval. Oorspronkelijk zaten in deze beuk de houtsnijders en meubelmakers die bij hun werk onder meer gebruik maakten van op stoom aangedreven draaibanken. Van 1907 tot 1908 vond een ingrijpende verbouwing plaats waarbij dit deel van het complex getrokken werd bij het woonhuis van de inmiddels tachtigjarige Pierre senior.* De volgende generatie in de persoon van zijn zoon, Joseph Cuypers, drukte hier een stevig stempel op door de ‘feestzaal’ te overdekken met een holle versie van de koepel van de nieuwe Bavo, die hij kort daarvoor had ontworpen (1906). Net als daar zijn ook in Roermond Moors aandoende motieven verwerkt.* Maar daarover een andere keer meer.

Deze diashow vereist JavaScript.

Museumweek 2018 | Cuypersweekend 2018 in de Cuyperszaal van het Cuypershuis. Wil je rustig tussen de dia’s bladeren, druk dan op de pauzeknop en navigeer zelf met de cursor.

Het Roermondse museum beschouwt terecht het eigen gebouw als collectiestuk nummer 1. Daarbinnen heeft de ‘feestzaal’ het even terechte predicaat gekregen van ‘pronkstuk Cuyperszaal’.

Vanaf de museumweek (9 tot en met 5 april 2018) tot en met het Cuypersweekend 99 en 10 juni 20180, staat in deze ruimte een tafelvitrine opgesteld met voorwerpen uit de collectie van Joseph Cuypers, die de familie in 2016 in bewaring heeft gegeven aan het gemeentearchief van Roermond. Er zit van alles in: een deel van zijn bibliotheek, dozen vol brieven, een flinke hoeveelheid half voltooide ontwerpen en – crème de la crème voor de echte liefhebber – zijn schetsboekjes vanaf zijn jeugd tot op hoge ouderdom. Behalve van Joseph zitten er ook stukken in van zijn vader, zijn zoons Pierre junior en Charles en van zijn vrouw Delphine.* Van haar wordt een aquarel van een bloemstuk getoond.

Daarnaast zijn enkele schetsboekjes te zien, het mooi vormgegeven jubileumalbum bij gelegenheid van het gouden huwelijksfeest van Joseph en Delphine, enkele publicaties van en over Joseph Cuypers, oude foto’s en ontwerpen, waaronder een 50 gulden biljet. Het moet gemaakt zijn voor 1890, want rechtsboven staat Willem III afgebeeld. Aan het handschrift te zien zijn de aantekeningen van Pierre senior. Of dat betekent dat hij het ontwerp heeft gemaakt, is de vraag, want het kan ook zijn dat hij opmerkingen heeft geplaatst bij het werk van zijn zoon. Alleen al de grafische productie van vader en zoon Cuypers is een aparte studie waard!

De collectie van Joseph Cuypers zal de komende jaren geordend worden als onderdeel van een E-boek en mogelijk zelfs een biografie, waarmee ik medio mei aan de slag ben gegaan.* Dit project wordt gekoppeld aan een tentoonstelling over Joseph Cuypers in het Cuypershuis. Er gaan mooie dingen gebeuren in de aanloop naar het volgende decennium!

En om het nog mooier te maken, Joseph Cuypers is jarig in het Cuypersweekend (10 juni 1861). Laten we zijn 157ste verjaardag vieren met een bezoek aan de plaats waar hij geboren is!

;-) B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

De museumweek 2018  loopt van 9 april tot en met 15 april.

De * in de tekst hierboven verwijst naar de volgende bronnen:

  • Hubar, van Hellenberg, Bernadette C.M. De nieuwe Bavo te Haarlem: ad orientem – gericht op het oosten. Zwolle; Haarlem: Wbooks ; Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, 2016. Je kunt het boek bestellen via deze link.
  • In 2006-2007 heb ik voorafgaand aan de restauratie en verbouwing van het Cuypershuis diepgaand onderzoek verricht naar het complex. Dat mondde uit in een cassette van drie rapporten en een samenvatting. Jammer genoeg was er tot dusver tijd noch financiële ruimte om de ontdekkingen na de verbouwing te verwerken en – naar aanleiding daarvan – de conclusies bij te stellen. Hubar, Bernadette van Hellenberg. Rien de pareil, Cultuur- en bouwhistorische analyse Stedelijk museum ‘Het huis van Cuypers’ te Roermond, deel 1 De stad in het klein. Res nova, Ohé en Laak 2007. http://bit.ly/Cuypers4all
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg. Rien de pareil, Cultuur- en bouwhistorische analyse Stedelijk museum ‘Het huis van Cuypers’ te Roermond, deel 2 Icoon van de natie. Res nova, Ohé en Laak 2007.  http://bit.ly/Cuypers4all
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg.“De sortering van het verleden. De archiefcollectie van Joseph Cuypers bij het gemeentearchief van Roermond“. Spiegel van Roermond 25 (2017), pp. 100–107.
  • Hubar, Van Hellenberg. “Archief Joseph Cuypers naar het Gemeentearchief van Roermond”. VanHellenbergHubar.org (blog), 28 januari 2016. http://bit.ly/1SlJIwW.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg. “Joseph Cuypers in De Limburger”. VanHellenbergHubar.org (blog), 2016. http://bit.ly/1PHUJ7J.

Om terug te gaan naar je vorige positie, kun je omhoog scrollen.

Je bent van harte welkom in het Cuypershuis. Wil je weten wat er nog meer te doen is, volg dan deze link.

Verkorte link van dit item: http://bit.ly/2HjDL3o-VanHH2Org

Homepage september 2017-maart 2018

Het boek over de nieuwe Bavo!
Op 9 september, aan de voormiddag van de Open Monumentendagen in 2016, kwam mijn boek over de nieuwe Bavo uit, geproduceerd door WBooks te Zwolle in opdracht van de stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo te Haarlem. Je kunt het boek bestellen via deze link. De omslag van ‘De nieuwe Bavo te Haarlem’ is ontworpen door Marjo Starink, met een foto van de RCE beeldbank-Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2015.1

Welkom — Welkom op deze site waar ik graag met je kennis wil maken en mijn werk onder de aandacht wil brengen. Mijn naam is Bernadette van Hellenberg Hubar en ik ben erfgoedspecialist, homo ludens (spelende mens), schrijver en dichter, en voorheen vennoot van Res nova, erfgoed in ontwikkeling. Als professional ben ik al ruim vijfendertig jaar actief in de wereld van de monumentenzorg en het erfgoedbeheer, een carrière die startte met de oprichting van het Cuypersgenootschap in 1984. Meer hierover lees je in mijn biografie.

Eén van de meest interessante projecten die ik ooit heb mogen doen, is afgerond. Dat is het boek over de nieuwe Bavo te Haarlem van architect Joseph Cuypers dat 9 september 2016 voorafgaand aan de Open Monumentendagen in Haarlem is gepresenteerd. Hiermee ben ik vanaf 2013 bezig geweest. Nu is de kathedraal op zich al zo bijzonder, maar dat boek is nog eens extra apart omdat ik het lopende de restauratie heb mogen schrijven. Dat is tamelijk ongebruikelijk, maar heeft beslist een meerwaarde. Je komt met dingen in aanraking op een manier die onmogelijk wordt zodra de steigers verdwenen zijn. En het resultaat is er dan ook naar. Een prachtwerk, waar heel wat fotografen aan meegeholpen hebben. Dankzij vormgever Marjo Starink en WBooks heeft de lezer echt wat moois in handen. En dat moois zit tjokvol verhalen. Om daarvan alvast een indruk te geven, is een samenvatting gepubliceerd: http://bit.ly/Ifthenisnow-Bavo. Maar ook elders op deze site vind je verhalen over de Haarlemse kathedraal.2

Ik mag me gelukkig prijzen, want in de jaren ervoor is ook al zo’n spannend project op mijn weg gekomen: het onderzoek naar monumentale kerkelijke schilderkunst uit het interbellum. Het resultaat was een publicatie, getiteld De genade van de steiger, die tot stand kwam in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en uitgegeven is door de Walburg Pers te Zutphen.3

Bernadette van Hellenberg Hubar met 'De genade van de steiger' (2013)
Een blije Bernadette van Hellenberg Hubar met haar net verschenen boek ‘De genade van de steiger‘ in haar hand. De presentatie van dit naslagwerk over monumentale kerkelijke schilderkunst in het interbellum vond 21 november 2013 plaats in de Obrechtkerk te Amsterdam (foto Marij Coenen, 2013).

Met wie werk ik veel samen?

De kracht van ondernemend Nederland ligt in de samenwerkingsverbanden die per project worden aangegaan. Zo werk ik bij kleuronderzoek graag samen met Judith Bohan in Haarlem en Angelique Friedrichs van de SRAL in Maastricht. Voor bijzondere bouwhistorische expertise kan ik steevast terecht bij Karl Pesch Konopka van Stadsherstel Limburg die tevens restauratiearchitect is. Ook met andere architecten werk ik in wisselende combinaties samen. Daarnaast is Charlotte Ruys mijn onmisbare hulp bij genealogische vragen, terwijl ik met Annelei Engelberts inmiddels twee bundels met beeldgedichten heb mogen maken. Op het digitale vlak word ik zowel technisch als creatief bijgestaan door Wolthera.info en Lost again. En dan heb je nog de vele netwerken die via de sociale media tot stand komen, zoals @Ifthenisnow.4 Met de laatste ben ik bezig een platform op te richten voor @kerkverhalen.

Degene echter met wie ik het meest constant samenwerk is Marij Coenen van Transparant A&C. Zij verzorgt niet alleen de boekhouding, maar helpt mij ook met de fotografie, de rapporten, de berichtgeving op de sociale media en de items op deze site. Zonder haar was het boek over de nieuwe Bavo er niet gekomen.

Marij en Bernadette expo Nicolas Steef Stevens
Bernadette en Marij luisteren geconcentreerd naar de uitleg tijdens de Probusexcursie naar de tentoonstelling ‘De sporen van Joep Nicolas’. Dit was in de galerie van Mariska Dirkx in het voormalige atelier van Nicolas te Roermond (foto Steef Stevens, 2014).
5

Waar ben je mee bezig?

‘Waar ben ik je op dit moment mee bezig?’, wordt me vaak gevraagd. En vaak in een adem er achter aan: ‘Wat zijn nu je plannen?’ Na twee van die grote projecten – om ook #KunstinBreda niet te vergeten – kunnen mensen zich niet voorstellen dat er weer wat moois op je pad komt. Maar toch gebeurt dat.

Op de wat langere termijn ligt er iets heel bijzonders in het verschiet: de inventarisatie van het archief van Joseph Cuypers, met een tentoonstelling en biografie. Dit project is net opgestart, maar verkeert nog in de fase van verkenning en fondsenwerving. Als het doorgaat is het een droom die uitkomt, want sinds het onderzoek naar de nieuwe Bavo ben ik meer dan ooit geïntrigeerd door de figuur van Joseph Cuypers (1861-1949).6 En een biografie schrijven … wat een uitdaging. Ik heb al een beetje voorwerk gedaan met mijn artikel voor De Spiegel van Roermond van dit jaar.

En als we dan toch een beetje hardop aan het dromen zijn: kennis overdragen staat ook hoog op mijn agenda. Na zo’n 35 jaar in de erfgoedwereld zit er een heleboel in mijn hoofd wat ik graag met anderen deel. Vandaar dat ik graag tijdens mijn projecten gebruik maak van de sociale media, overigens niet alleen om kennis te delen, maar ook om kennis te vergaren. Ondertussen is het ook heerlijk om veldwerk te doen, liefst bovenop een steiger … gewoon lekker kijken met je handen en ze vies maken bij het onderzoeken van een gebouw. Het heeft allemaal met passie, ontdekkingsreizen en verhalen te maken. Wat ik ontdek probeer ik – binnen de grenzen van de opdracht  – over te dragen via blogjes en de sociale media: de ene keer heel laagdrempelig, de andere keer meer diepgaand.

Op de steigers in de Laurentius-Elisabethkathedraal met Jojanneke Post. Foto Davique.nl 30 jan 2017
Op de steigers in de apsis van de Laurentius-Elisabethkathedraal van Rotterdam met Jojanneke Post van Davique Sierschilderwerken. Foto Davique.nl 2017.

Of het nu toeval is of niet, het E-boek wat ik net heb afgerond, borduurt naadloos voort op het De nieuwe Bavo en De genade van de steiger. Het betreft de schilderingen naar Kees Dunselman in de Laurentius-Elisabethkathedraal in Rotterdam, waarover je meer vindt onder deze link. Nu al is het verbazingwekkend wat er allemaal tevoorschijn is gekomen.

En verder? Kijk eens bij ‘Werk in uitvoering‘.

;-) B.7

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!

Deze pagina is vervangen in de week vanaf 24 maart 2018


  1. De nieuwe Bavo te Haarlem kan on line besteld worden via: http://bit.ly/Bavo-Ao

  2. Kunst met een kleine en een grote K in de nieuwe Bavo

  3. De genade van de steiger. Het boek is sinds oktober 2017 uitverkocht. Het is nog wel antiquarisch te verkrijgen. 

  4. Voor meer informatie surf naar de pagina met snelkoppelingen. 

  5. Voor de tentoonstelling zie http://bit.ly/BiennaleX #biennaleX. 

  6. Zie het item over het archief van Joseph Cuypers

  7. Verkorte link van dit item: http://bit.ly/VHH-org 

Beveiligd: De volgende keer

De inhoud is beveiligd met een wachtwoord. Vul het wachtwoord hieronder in om hem te kunnen bekijken:

De balustrade van de koepel in de nieuwe Bavo

De balustrade van de koepel in de nieuwe Bavo te Haarlem (foto BvHH 2013)

In geen gebouw is zoveel terracotta verwerkt als in de nieuwe Bavo te Haarlem, ontworpen door architect Joseph Cuypers. In geen gebouw is zo vroeg al verglaasde terracotta verwerkt. Toen de eerste bouwfase voltooid was – vanaf de apsis aan de oostkant tot en met de eerste bouwlaag van viering en transept, in 1898 – vormde het interieur een grote verrassing: het licht in de kathedraal werd opgevangen en gereflecteerd door vele strekkende meters terra cotta sierbanden over pijlers en muren, kapitelen en imposten en lijsten van ramen en bogen.

Er was op dat moment maar één fabriek in Nederland die in staat was dit toen nog hoogst experimentele bouwmateriaal te leveren: E.C. Martin te Zeist. En zo ingewikkeld was het maakproces dat slechts één op de vier exemplaren gaaf uit de ovens tevoorschijn kwam. Vandaar dat op verschillende plaatsen ook de misbaksel werden gebruikt, die werden gevernist om toch een glanzend, verglaasd effect op te roepen. Nu zou je denken dat dat alleen op verborgen plaatsen gebeurde, maar niets is minder waar. Als resultaat van een wordingsproces pasten de misbaksels bij uitstek in het concept van de Unvollendete, de bewust onvoltooide kathedraal van Joseph Cuypers. Of liever, de kathedraal van de potenties, want ieder onaf onderdeel heeft de potentie om iets te worden. Bij dit worden wordt een traject van trial and error afgelegd, dat geïllustreerd wordt door de misbaksels. Vandaar dat je deze op soms wel heel opvallende plaatsen ziet zitten, zoals bij het hoogkoor of in de top van een van de bogen bij de entree aan de westkant.

Bij de tweede bouwfase, toen transept, koepel en schip werden gebouwd (1902-1906), ging Joseph Cuypers aan de binnenkant verder met Martin. Hij leverde onder meer de sierstenen voor deze balustrade, waar de architect, zoals hij zelf vertelt, ‘Spaansch-Arabische motieven’ heeft toegepast. Die herken je in de in elkaar geschakelde decoraties, ontworpen op basis van geometrische modules. Ter afwisseling zijn de consoles waarop de kolonetten van de koepel rusten, uitgewerkt als fraaie kopjes met verschillende gelaatsuitdrukkingen. Zouden het oosterse genii zijn, of andere wezens?

Heb je een idee waar deze voor staan? Geef het me dan door. Je weet het, ik ben dol op erfgoedraadsels.

B.

Vragen? Stuur een mailtje naar bernadette@vanhellenberghubar.org!


Bronnen en verdere informatie

  • De intrigerende terracotta’s, de glanselementen en het thema van de Unvollendete heb ik meer diepgaand behandeld in mijn boek over de nieuwe Bavo: Hellenberg Hubar, Bernadette van,  De nieuwe Bavo te Haarlem.Ad orientem | Gericht op het oosten, WBOOKS-Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, op initiatief van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Zwolle-Haarlem 2016.
  • Erftemeijer, Antoon, Arjen Looyenga en Marieke van Roon, Getooid als een bruid, De nieuwe Sint-Bavokathedraal te Haarlem, Haarlem 1997.
  • Thompson,M.A., De nieuwe kathedrale kerk ‘St. Bavo’ te Haarlem. Bouwgeschiedenis, constructie en symboliek, Haarlem 1898.
  • Eggenkamp, Wim, ‘Restauratie Kathedrale complex van Sint Bavo halverwege’, in: Haerlem Jaarboek 2014, Haarlem 2015, pp. 133-179.
  • Een interessant stuk over E.C. Martin staat op de site van Capriolus Contemporary Ceramics – Keramiek Galerie onder deze Evernote link.

Meer lezen, bestel het boek via: bit.ly/Bavo-Ao

Bezoekadres

Heb je belangstelling om de kathedraal een keer te bezichtingen. Dat is mogelijk vanaf april tot en met oktober en in de kerstvakantie, waarbij je ontvangen wordt door kathedraalgidsen die je van alles over de nieuwe Bavo kunnen vertellen. Kijk voor je gaat even op de website van de kathedraal voor de precieze tijden.

De entree bevindt zich bij het hoofdportaal van de kathedraal aan het Bottemanneplein, onder de twee torens.
Er is ruime parkeergelegenheid op het Emmaplein, direct naast de kerk.
Voor autobussen zijn aparte plaatsen aan het Bottemanneplein.

De entree bedraagt € 4,00 en voor kinderen tot 12 jaar € 1,00.